{"slug":"hukuki-kamulastirmasiz-el-atma-davasi","title":"İmar Planından Kaynaklanan Hukuki El Atma ve Bedel Davası","yazildi":true,"tarih":null,"ruSlug":null,"enSlug":null,"guncelleme":null,"ozet":["İmar planında yol, park veya okul gibi umumi hizmete ayrılan taşınmazlarda beş yıl boyunca kamulaştırma veya plan değişikliği yapılmaması hukuki el atma durumunu doğurur.","Hukuki el atmada idare taşınmaza fiilen girmemekle birlikte malikin tasarruf hakkı süresiz olarak kısıtlandığından, malik el atmanın önlenmesi yerine taşınmaz bedelinin ödenmesini ve tapunun idareye tescilini talep eder.","2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesi uyarınca uygulama imar planının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içinde imar programı veya kamulaştırma yapılması zorunludur.","Dava açıldıktan sonra idarece imar planı değişikliği yapılarak kısıtlılığın kaldırılması halinde bedel davası konusuz kalır ve yargılama giderleri dava tarihindeki haklılığa göre belirlenir.","Taşınmazı umumi hizmete ayıran imar planının veya plan değişikliğinin iptali davaları idare mahkemesinin görev alanındadır ve plan iptali talebi bedel davasıyla aynı dilekçede birleştirilemez.","2942 sayılı Kanun Ek 4. maddesi uyarınca bu kapsamda açılan davalarda verilen bedel kararlarına ilişkin mahkeme ve icra harçları maktu olarak belirlenir."],"sss":[["İmar planında yeşil alan veya yol olarak ayrılan arsa için ne zaman bedel istenebilir?","2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesi uyarınca taşınmazın uygulama imar planında umumi hizmete veya resmi kuruma ayrılmasından itibaren beş yıl geçmesine rağmen kamulaştırma yapılmamış veya plan değişikliğine gidilmemişse malik mülkiyet hakkından kaynaklanan bedel talebinde bulunabilir."],["Hukuki el atma ile fiili el atma arasındaki temel fark nedir?","Fiili el atmada idare taşınmaza fiziken girerek tesis, yol veya yapı inşa eder; malik el atmanın önlenmesini veya taşınmaz bedelini isteyebilir. Hukuki el atmada ise taşınmaza fiili bir müdahale olmaksızın imar planı kısıtlaması nedeniyle tasarruf hakkı engellenir ve talep doğrudan taşınmaz bedelinin tahsiline yönelir."],["Hukuki el atma davası açıldıktan sonra belediye plan değişikliği yaparsa ne olur?","Dava devam ederken idarenin plan değişikliği yaparak taşınmaz üzerindeki kısıtlılığı kaldırması halinde bedel davası konusuz kalır. Bu durumda mahkeme esas hakkında karar vermez; yargılama giderleri ile vekalet ücretini tarafların davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre paylaştırır."],["İmar planının iptali davası hangi mahkemede açılır?","Taşınmazı umumi hizmet alanına ayıran uygulama imar planının veya bu plana ilişkin itirazın reddi işleminin iptali idari yargının görevindedir. Taşınmazın bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir."],["İmar kısıtlılığı nedeniyle açılan bedel davalarında harç nasıl hesaplanır?","2942 sayılı Kanun'un Ek 4. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bu kapsamdaki bedel ve tazminat kararlarına ilişkin mahkeme ve icra harçları, davalı idare tarafından ödenmek üzere maktu olarak belirlenir. Vekalet ücreti ise genel hükümler ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre takdir edilir."],["Hukuki el atmada beş yıllık bekleme süresi ne zaman işlemeye başlar?","Beş yıllık süre kural olarak taşınmazı umumi hizmete ayıran uygulama imar planının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Danıştay içtihadına göre yasal düzenlemenin yürürlüğe girmesinden önce tasarruf hakkı kısıtlanmış bulunan taşınmazlarda ise bu süre maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren hesaplanır."]],"tablolar":null,"kaynaklar":[["2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu","https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2942&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5"]],"desc":"2942 sayılı Kanun Ek 1. madde kapsamında beş yıllık süre, 7421 sayılı Kanun ile getirilen ve sonradan iptal edilen adli yargı görev kuralı ve hukuki el atma bedelinin talebi.","category":"Kamulaştırma & Mülkiyet","court":"Asliye Hukuk Mahkemeleri (kamulaştırma bedel tespiti, el atma, şufa, geçit davaları) görevlidir.","duration":"İdarenin açtığı kamulaştırma bedel tespiti davasına verilen süreler ve şufa davasındaki 3 ay / 2 yıllık hak düşürücü süreler esastır.","related":["gecit-hakki-kurulmasi-davasi-tmk-747","kanuni-sufa-on-alim-hakki-davasi"],"sections":[["Hukuki El Atmanın Dayanağı: 2942 Sayılı Kanun'a Eklenen Ek 1. Madde","Hukuki el atmada idare taşınmaza fiilen girmez. Taşınmazın uygulama imar planında yol, park, çocuk bahçesi, okul veya resmî kurum alanı gibi bir umumi hizmete ayrılması, malikin tasarruf yetkisini mülkiyet hakkının özüne dokunacak ölçüde kısıtlar: tapu malikte kalır, ancak olağan kullanım fiilen imkânsız hâle gelir.  Bu durumun kanuni çerçevesi, 6745 sayılı Kanun'un 33. maddesiyle 20.08.2016 tarihinde yürürlüğe giren 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun Ek 1. maddesidir. Hükme göre bu şekilde kısıtlanan taşınmazlar hakkında, uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imar programları veya imar uygulamaları yapılır ve bütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır ya da her hâlde kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği yapılır. Maddenin bir bölümü Anayasa Mahkemesi'nin 20.12.2018 tarihli, E. 2016/181, K. 2018/111 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.  26.11.2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle maddeye şu cümle eklenmiştir: \"Bu süre içinde belirtilen işlemlerin yapılmaması halinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar, adli yargıda görülür.\" Bu cümle Anayasa Mahkemesinin 16.01.2025 tarihli, E. 2024/135, K. 2025/20 sayılı kararıyla iptal edilmiş, iptal 30.04.2025 tarihli Resmî Gazete'den dokuz ay sonra (30.01.2026'da) yürürlüğe girmiştir; dolayısıyla görevin adli yargıda olduğuna dair açık bir kanun hükmü kalmamıştır."],["Fiilî El Atmadan Farkı ve Malikin Talep Edebilecekleri","Fiilî el atmada idare taşınmazı kullandığı için malikin önünde el atmanın önlenmesi ile bedel arasında bir seçim vardır. Hukuki el atmada ise kullanım değil süresiz bir kısıtlılık söz konusudur; bu nedenle talep doğrudan taşınmaz bedelinin tahsiline yönelir ve bedelin ödenmesi karşılığında tapunun idare adına tescili istenir.  Davanın kabulü için taşınmazın uygulama imar planında umumi hizmete ayrılmış olması, buna rağmen beş yıllık süre içinde imar programı, imar uygulaması, kamulaştırma veya plan değişikliği yapılmamış olması aranır. Uygulamada en çok tartışılan başlık sorumlu idarenin belirlenmesidir; planı yapan belediye ile programı uygulamakla yükümlü idare farklı olabilir.  Dava açıldıktan sonra idare plan değişikliği yaparak kısıtlılığı kaldırırsa dava konusuz kalır. Bu hâlde esas hakkında karar verilmez; yargılama giderleri ve vekâlet ücreti, tarafların dava açıldığı andaki haklılık durumuna göre paylaştırılır."],["Görev Değişikliğinden Sonra Danıştay ve Yargıtay Uygulaması","Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 17.05.2023 tarihli, 2023/232 E., 2023/1024 K. sayılı kararı, 7421 sayılı Kanun'un getirdiği görev kuralının derdest dosyalara etkisini belirlemiştir. Karara konu olayda idare mahkemesi, imar planında çocuk bahçesi olarak ayrılan ve uzun yıllardır kamulaştırılmayan taşınmaz için tazminata hükmetmiş ve bu kararında ısrar etmişti.  Kurul, görevli yargı koluna ilişkin kanun değişikliklerinin \"derhâl uygulama\" ilkesi gereğince kesinleşmemiş tüm davalara uygulanacağını, görevin kamu düzeninden olduğunu belirtmiştir. Kanun'da idari yargıda görülmekte olan davalar için istisna veya geçiş hükmüne yer verilmediğinden ısrar kararı bozulmuş, davanın görev yönünden reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.  Adli yargı tarafında ise Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin 29.05.2024 tarihli, 2024/19 E., 2024/6641 K. sayılı kararı yol göstericidir. Daire, taşınmaza fiilen el atılmadığı ve dava tarihinde uygulama imar planında kaldığı belirlenen olayda davalı idarenin Ek 1. madde uyarınca sorumlu tutulmasını yerinde bulmuş; ancak kararı bir yönden düzelterek onamıştır."],["Bedel Davasında Adli Yargı, Plan İptalinde İdare Mahkemesi","26.11.2022 tarihinden, AYM iptal kararının yürürlüğe girdiği 30.01.2026 tarihine kadar hukuki el atma nedeniyle açılan bedel davaları adli yargıda, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür; kanun yolu incelemesini Yargıtay 5. Hukuk Dairesi yapar. Bu tarihten önce idari yargıda açılmış ve kesinleşmemiş dosyalar da görev yönünden reddedilmekte, malikin adli yargıda yeniden dava açması gerekmektedir.  Buna karşılık taşınmazı umumi hizmete ayıran uygulama imar planının veya plan değişikliğinin iptali istemi bir idari işlem denetimidir ve idare mahkemesinin görev alanındadır. Antalya'daki taşınmazlar bakımından bu davalar Antalya İdare Mahkemelerine açılır. Bedel talebiyle plan iptali talebi aynı dilekçede birleştirilemez.  Antalya'da Konyaaltı ve Muratpaşa sahil şeridinde yeşil alan olarak ayrılan parseller ile Alanya ve Manavgat'ta donatı alanı olarak planlanan taşınmazlar bu davaların yoğunlaştığı yerlerdir."],["Beş Yıllık Süre, Maktu Vekâlet Ücreti ve Resen Görev İncelemesi","Beş yıllık süre kural olarak uygulama imar planının yürürlüğe girmesiyle başlar. Danıştay Altıncı Dairesi'nin 26.04.2017 tarihli, 2016/11882 E., 2017/2901 K. sayılı kararında, düzenlemenin yürürlüğünden önce tasarruf hakkı kısıtlanan taşınmazlar bakımından bu sürenin maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren işleyeceği kabul edilmiştir.  Vekâlet ücreti rejimi ayrı bir önem taşır. 7421 sayılı Kanun'la eklenen Ek 4. maddenin üçüncü fıkrasına göre bu Kanun kapsamında açılan davalarda verilen bedel ve tazminat kararlarına ilişkin mahkeme ve icra harçları, davalı idare tarafından ödenmek üzere maktu olarak belirlenir. Vekâlet ücreti ise genel hükümler ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilir. Bu husus davanın maliyet hesabını etkiler.  Görev kuralı kamu düzeninden olduğundan mahkemece her aşamada resen gözetilir; idari yargıda yıllardır süren bir dosyanın görevden reddedilmesi ihtimali buna göre planlanmalıdır."],["Antalya'da Hukuki El Atma Dosyalarında Hukuki Destek","Hukuki el atma dosyalarında iki tarih belirleyicidir: taşınmazı umumi hizmete ayıran planın yürürlük tarihi ve bu tarihten itibaren beş yıllık sürenin dolduğu an. Görevin adli yargıya geçmesinden sonra husumetin doğru idareye yöneltilmesi ve bedelin dosyaya girecek emsallerle desteklenmesi sonucu belirler.  MOD HUKUK, Antalya'da kamulaştırma ve gayrimenkul hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir."]]}