{"slug":"sigortasiz-calisma-hizmet-tespit-davasi","title":"Sigortasız Çalışma ve Hizmet Tespiti Davası","yazildi":true,"tarih":null,"ruSlug":null,"enSlug":null,"guncelleme":null,"ozet":["Sigortasız çalıştırılan veya prim günleri eksik bildirilen işçiler, 5510 sayılı Kanun m. 86 uyarınca iş mahkemesinde hizmet tespiti davası açabilir.","Hizmet tespiti davası, çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıllık hak düşürücü süre içinde açılmalıdır.","İşe giriş bildirgesi, dönem bordrosu veya hesap fişinden biri SGK'ya verilmişse ya da Kurum denetimiyle tespit yapılmışsa beş yıllık hak düşürücü süre uygulanmaz.","Mevsimlik ve sezonluk çalışmalarda iş sözleşmesinin askıda kaldığı dönemlerde beş yıllık hak düşürücü süre işlemez.","Hizmet tespiti davası bir alacak davası değil tespit davası olduğundan 7036 sayılı Kanun gereğince dava şartı arabuluculuğa tabi değildir.","Kamu düzenine ilişkin olan bu davalarda mahkeme resen araştırma yetkisine sahiptir ve çalışmayı bordro tanıkları ile kolluk-belediye kayıtları üzerinden denetler."],"sss":[["Sigortasız çalışma için hizmet tespiti davası ne zamana kadar açılabilir?","Hizmet tespiti davası, sigortasız çalışmanın gerçekleştiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü nitelikte olup mahkeme tarafından kendiliğinden dikkate alınır ve sürenin dolmasıyla dava hakkı düşer."],["Hizmet tespiti davasında beş yıllık süre hangi durumlarda işlemez?","İşverence işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu veya prim bildirgesi SGK'ya verilmişse ya da Kurum müfettişlerince tespit yapılmışsa Kurumun çalışmadan haberdar olduğu kabul edilir. Bu durumlarda beş yıllık hak düşürücü süre uygulanmaz ve dava her zaman açılabilir."],["Hizmet tespiti davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mudur?","7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesi alacak ve tazminat davaları için arabuluculuğu dava şartı kılmıştır. Hizmet tespiti davaları ise bir tespit davası olduğundan arabuluculuk şartına tabi değildir, doğrudan iş mahkemesinde açılır."],["Otel ve turizm çalışanlarında hizmet tespiti süresi nasıl hesaplanır?","Mevsimlik iş sözleşmelerinde sezon dışı dönemlerde iş akdi askıda kalır. Yargıtay içtihatlarına göre sözleşmenin askıda olduğu mevsim dışı dönemlerde beş yıllık hak düşürücü süre işlemez."],["Hizmet tespiti davasında sigortasız çalışma hangi delillerle ispatlanır?","Çalışma olgusu kamu düzenini ilgilendirdiğinden her türlü delille kanıtlanabilir. Aynı dönemde çalışan bordrolu iş arkadaşları, komşu işyeri kayıtları ile otel ve eğlence yerlerinde kolluk, belediye ve il turizm müdürlüğü denetim tutanakları en güçlü delillerdir."],["Hizmet tespiti davası hangi mahkemede açılır ve SGK taraf mıdır?","Dava iş mahkemesinde, iş mahkemesi bulunmayan yerlerde ise iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde açılır. Dava doğrudan işverene karşı açılır; Sosyal Güvenlik Kurumu ise davaya fer'î müdahil sıfatıyla katılır."]],"tablolar":null,"kaynaklar":[["5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu","https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5510&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5"],["7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu","https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=7036&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5"],["6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu","https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6100&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5"]],"desc":"Beş yıllık hak düşürücü sürenin işlemediği hâller, resen araştırma ilkesi, bordro tanıkları ve otel işyerlerinde kolluk ile turizm müdürlüğü kayıtları.","category":"İş Hukuku","court":"İş Mahkemesi (zorunlu arabuluculuk sonrası) görevlidir.","duration":"Zorunlu arabuluculuk 3 hafta ile sınırlıdır; dava süreci 6-12 ay arasında değişir.","related":["fazla-mesai-ucreti-ve-ispat-yollari","kidem-ve-ihbar-tazminati-hesaplama-rehberi","hakli-nedenle-fesih-ve-tazminat-hakki","ise-iade-davasi-ve-is-guvencesi","apartman-kapicisi-is-hukuku-uyusmazliklari"],"sections":[["Hizmet Tespiti Davasının Yasal Dayanağı","Sigortalı hizmetin tespiti davası, çalışması Sosyal Güvenlik Kurumu'na hiç bildirilmemiş ya da eksik bildirilmiş kişinin sigortalılık süresinin ve prime esas kazancının mahkemece belirlenmesini sağlar. Davanın dayanağı, 5510 sayılı Kanun'un geçici 7. maddesi gereğince olayın tarihine göre mülga 506 sayılı Kanun'un 79. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesidir. Bu davalar sosyal güvenlik hakkını doğrudan ilgilendirdiğinden kamu düzenine ilişkin sayılır; mahkeme tarafların gösterdiği delillerle bağlı kalmaz, kendiliğinden araştırma yaparak delil toplayabilir. Dava işverene yöneltilir; Sosyal Güvenlik Kurumu ise hizmet akdine dayalı tespit davalarında fer'î müdahil sıfatıyla yer alır. Antalya'da otel, pansiyon, restoran ve inşaat işlerinde sezonluk işe alınan çalışanların hiç bildirilmemesi ya da yalnız birkaç gününün bildirilmesi, bu davanın en sık görülen görünümüdür."],["Beş Yıllık Hak Düşürücü Süre ve İşlemediği Hâller","Hizmetleri işverence bildirilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilmeyen sigortalılar, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde mahkemeye başvurmak zorundadır. Bu süre zamanaşımı değil hak düşürücü süredir; doğrudan hakkın varlığını etkiler, dolmasıyla hak bir daha canlanmamak üzere ortadan kalkar ve mahkemece resen gözetilir. Ancak Yargıtay hükmü işçi lehine geniş yorumlar. Yönetmelikte sayılan belgelerden aylık sigorta primleri bildirgesi, dönem bordrosu veya sigortalı hesap fişi gibi yalnızca birinin dahi Kuruma verilmiş olması hâlinde Kurumun işçinin çalışmasından haberdar olduğu kabul edilir ve artık hak düşürücü süreden söz edilemez. Aynı sonuç, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılmış bir tespitin bulunması hâlinde de geçerlidir. Kamu kurumu işyerlerinde resmî kayıt ve belgelerle sigorta prim kesintisi yapıldığı anlaşılıyorsa, belgeler Kuruma intikal ettirilmemiş olsa bile süre uygulanmaz."],["Yargıtay: Otel İşyerlerinde Araştırmanın Kapsamı ve Sürenin Askıya Alınması","Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 22.06.2023 tarihli E.2023/3947, K.2023/7215 sayılı kararında, işe giriş bildirgesi düzenlenmemiş, Kuruma hiçbir hizmet bildirimi yapılmamış ve prim kesintisi bulunmayan bir dosyada beş yıllık hak düşürücü sürenin dolduğu kabul edilerek davanın reddi onanmıştır. Buna karşılık aynı Dairenin 20.06.2022 tarihli E.2022/6332, K.2022/9441 sayılı bozma kararı, eksik araştırmanın sonucu değiştirebileceğini göstermektedir. Kararda mahkemenin yapması gereken işler sıralanmış; işveren kayıtlarının, işyerinin Kurum nezdindeki dosyasının, ücret ödeme bordroları ve puantaj kayıtlarının getirtilmesi, bordro tanıklarının dinlenmesi, aynı çevrede faaliyet yürüten tarafsız işverenlerin ve bordrolu çalışanların saptanarak tanık sıfatıyla dinlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Kararda ayrıca işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemlerin belirlenmesi ve bu dönemde sözleşmenin askıda olduğu gözetilerek mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği vurgulanmış; işyeri otel olduğundan çalışmaların kolluk ve idari birimlerin denetimi altında yürütüldüğü dikkate alınarak ilgili emniyet birimi, belediye ve turizm il müdürlüğü kayıtlarında davacının adının geçip geçmediğinin araştırılması istenmiştir."],["Görevli Mahkeme, Arabuluculuk Kapsamı ve Ücretin İspatı","Hizmet tespiti davası iş mahkemesinde görülür; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Bu dava bir alacak veya tazminat davası değil tespit davası olduğundan 7036 sayılı Kanun'un 3. maddesindeki dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir; doğrudan dava açılır. Buna karşılık aynı çalışma dönemine ilişkin kıdem tazminatı, fazla çalışma ve izin alacakları için arabuluculuk şartı ayrıca aranır. Uygulamada işçilik alacağı davası ile hizmet tespiti davası çoğu kez birlikte yürütülür ve iki dosyadaki tanık beyanları arasındaki çelişkilerin giderilmesi gerekir. Prime esas kazancın tespitinde ise ayrı bir ispat rejimi geçerlidir: çalışma olgusu her türlü delille kanıtlanabilirken, ücretin senetle ispat sınırını aşan bölümü kural olarak yazılı delille kanıtlanır; yazılı delil başlangıcı sayılabilecek bir belge bulunuyorsa tanık dinlenebilir."],["Sürenin Başlangıcı ve Emeklilik Bakımından Önemi","Beş yıllık süre, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlar; birden fazla yılı kapsayan çalışmalarda her yıl için ayrı değerlendirme yapılır. Bu nedenle çalışmanın sona ermesinden yıllar sonra açılan davalarda en eski dönemlerin süre yönünden düşmesi sık karşılaşılan bir sonuçtur. Süre hak düşürücü olduğundan kural olarak durmaz ve kesilmez; buna karşılık mevsimlik çalışmada sözleşmenin askıda kaldığı dönemlerde işlemeyeceği kabul edilmektedir. Davanın kabulü hâlinde tespit edilen süreler sigortalılık başlangıcını öne çekebileceği ve prim gün sayısını artırabileceği için emeklilik şartlarının hangi mevzuata göre değerlendirileceğini de etkiler. Bu yönüyle hizmet tespiti davası, işçilik alacağı davalarından bağımsız ve çoğu zaman daha uzun vadeli bir değer taşır."],["Değerlendirme","Hizmet tespiti dosyalarında davanın kaderini iki unsur belirler: sürenin dolup dolmadığı ve çalışmanın hangi delillerle ortaya konulduğu. Bordro tanıkları, aynı dönemde aynı işyerinde bildirilmiş kişiler olduğundan ilk sırada gelir; otel ve turizm işletmelerinde kolluk, belediye ve turizm müdürlüğü kayıtları çoğu zaman tarih içeren tarafsız tek delildir. Süre dolmadan başvurmak ise sonradan hiçbir delille telafi edilemeyen tek eksikliktir. MOD HUKUK, Antalya'da iş hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir."]]}