Belge İçin Süre Tanınan Hallerde Ceza Verilebilir mi?

Süre İçinde Belge Alan Faaliyete Ceza Kesilebilir mi?

Denetim görevlilerince eksikliğin giderilmesi için süre tanınan ve bu süre zarfında Atık Taşıma ve Kabul Belgesini alan faaliyet sahiplerine sonradan idari para cezası kesilmesi ilk derece mahkemelerince hukuka aykırı bulunmaktadır. İdare mahkemelerinin bazı kararlarında, idarenin kendi tanıdığı süreye uyan mükellefi cezalandırması idari istikrar ve dürüstlük kuralına aykırı görülmektedir. İdarenin muhataba eksikliği gidermesi yönünde ihtarda bulunup süre vermesi, bu süre içinde yükümlülük yerine getirildiğinde cezai işlem tesis edilmeyeceği yönünde haklı bir beklenti oluşturur. Bir mahkeme kararında, tutanakla tanınan süre dolmadan gerekli başvuruyu yapıp harcını yatırarak belgeyi alan mükellefe uygulanan para cezası iptal edilmiştir. Mahkeme, idarenin kendi belirlediği kurala aykırı şekilde ceza uygulamasını çelişkili davranış yasağının ihlali olarak nitelendirmiştir. Bu nedenle süre içinde tamamlanan işlemler cezanın iptaline zemin hazırlamaktadır.

Hafriyat Yönetmeliği Madde 13 Hükmünde Süre Düzenlemesi

Mevzuatta idarenin ilgililere süre tanımasına dayanak oluşturan düzenlemeler mevcuttur. Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği madde 13 son fıkrası (madde 13/3), tespit edilen eksikliklerin tebliğ edilen süreler içinde giderilmemesi halini özel olarak düzenler. Hükme göre izin almadan yapılan depolama ve dökümlerde eksikliklerin verilen sürede giderilmemesi durumunda temizleme ve taşıma masrafları ilgililerden tahsil edilir. Bu düzenleme, idarenin eksiklik halinde süre tanıyabileceğini ve ancak bu süreye uyulmadığı takdirde yaptırımların sertleşeceğini göstermektedir. İdare ceza uygulamalarında Çevre Kanunu madde 20 bent r hükmüne dayanmaktadır. Ancak kanunun tanıdığı ceza yetkisi kullanılırken yönetmelikteki ihtar ve süre mekanizmalarının göz ardı edilmemesi gerekir. İdarenin hem süre verip hem de süre bitmeden veya süreye uyulmasına rağmen ceza kesmesi mevzuatın amacıyla çelişmektedir.

İdarenin Güvenilirlik İlkesi ve Çelişkili Davranış Yasağı

İdare hukuku prensipleri uyarınca kamu idareleri işlemlerinde tutarlı, güvenilir ve öngörülebilir olmak zorundadır. Hukuk devletinde idare kendi belirlediği kurallarla bağlıdır. Bir denetim tutanağında mükellefe belirli bir iş günü süre tanındığında, idare o süre boyunca tek taraflı olarak cezalandırma iradesini askıya almış sayılır. Kişinin idarenin bu resmi beyanına güvenerek yasal başvurusunu tamamlaması hukuki güvenlik ilkesinin koruması altındadır. İdarenin sonradan bu süreyi yok sayarak geriye dönük idari para cezası kesmesi çelişkili davranış yasağı oluşturur. İdare mahkemeleri, idarenin mükellefi yanıltacak ve haklı güvenini sarsacak işlemler tesis edemeyeceğini açıkça kabul etmektedir. Bu gerekçeyle idarenin kendi verdiği süre içinde belgesini alan kişilere uyguladığı para cezaları mahkemelerce iptal edilmektedir.

Mahkeme Kararlarında Süre Tanınması Olgusu Nasıl Ele Alınır?

İlk derece idare mahkemeleri somut olaydaki tutanakları incelerken tanınan sürenin niteliğine ve tarafların davranışlarına bakar. Bir ilk derece kararında, denetim tutanağında mükellefe üç iş günü süre verildiği, davacının ise iki gün içinde belediyeye müracaat ederek harcını ödeyip Atık Taşıma ve Kabul Belgesini aldığı tespit edilmiştir. Mahkeme, yükümlülüğün idarenin tanıdığı yasal süre içinde yerine getirildiğini vurgulamıştır. Ayrıca dosyada fiilin çevre kirliliği oluşturduğuna dair fotoğraf, video veya sevk fişi gibi somut delil bulunmadığına dikkat çekilmiştir. Hem süresinde belgenin alınmış olması hem de somut çevre kirliliğinin kanıtlanamamış olması karşısında encümen kararı hukuka aykırı bulunmuştur. Mahkemeler bu tür uyuşmazlıklarda mükellefin iyi niyetli adımlarını koruma eğilimindedir.

Süre İçinde Alınan Belgenin İdari Cezaya Etkisi

Uygulamada idareler Atık Taşıma ve Kabul Belgesinin faaliyete başlanmadan önce alınması gerektiğini ileri sürerek sonradan alınan belgeyi dikkate almamaktadır. İdarenin bu tezi Çevre Kanunu madde 20 bent r hükmüne dayandırılmaktadır. Ancak denetim tutanağına bizzat idare görevlilerince süre kaydı düşülmüşse bu durum hukuki netice doğurur. İdare görevlilerinin sahada tanıdığı imkân idareyi bağlayıcı bir idari tasarruftur. Bu sürede belgenin tamamlanması, kabahatin giderildiğini ve idarenin çağrısına uyulduğunu gösterir. Mahkemeler süresi içinde yerine getirilen edimlerin geriye dönük cezalandırmaya konu edilemeyeceğini belirtmektedir.

Bu değerlendirme ilk derece mahkemelerinin bazı kararlarına dayanır; istinaf incelemesi sonucu değiştirebilir; her dosya kendi koşullarında değerlendirilir. Süreç yönetilirken somut olayda bir avukata danışılmalı ve deliller ayrıntılı biçimde incelenmelidir.