Mesafeli Satışta Üç Ayrı Sorumluluk Kaynağı
İnternet üzerinden satın alınan ürünün hasarlı çıkması halinde sorumluluk tek bir kişide toplanmaz; hukuki ilişki üç ayrı düzlemde kurulur. Birincisi, tüketici ile satıcı arasındaki mesafeli satış sözleşmesidir ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 48. maddesi ile ayıplı mala ilişkin hükümlerine tabidir. İkincisi, alışverişin yapıldığı platformun konumudur. Kanunun 48. maddesinin beşinci fıkrası, satıcı adına mesafeli sözleşme kurulmasına aracılık eden aracı hizmet sağlayıcılara, tüketicilerin talep ve bildirimlerini iletebileceği ve takip edebileceği bir sistemi kurma ve kesintisiz açık tutma yükümlülüğü getirmiştir. Altıncı fıkra (a-f bentleri) ise aracının sorumluluk hâllerini düzenler; satıcı adına bedel tahsil eden aracı, teslim veya ifa ile cayma hakkına ilişkin yükümlülüklerden satıcı veya sağlayıcı ile birlikte müteselsilen sorumludur (d bendi; bedelin teslim sonrası satıcıya aktarıldığı hâller ile 11. ve 15. maddelerdeki hakların kullanımı hariç). Anayasa Mahkemesi, 12.02.2026 tarihli ve E.2024/187, K.2026/42 sayılı kararıyla bu bentteki “...ile 11 inci...” ibaresini iptal etmiştir; iptal, kararın Resmî Gazete'de yayımından dokuz ay sonra, 02.03.2027'de yürürlüğe girecektir. 1 Kasım 2026 itibarıyla bent mevcut metniyle uygulanır. Üçüncüsü taşıma ilişkisidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 875. maddesi uyarınca taşıyıcı, eşyanın taşınmak üzere teslim alınmasından teslim edilmesine kadar geçecek süre içinde eşyanın zıyaından, hasarından veya teslimindeki gecikmeden doğan zararlardan sorumludur.
Hasar Tutanağı Karinesi, Kapı Önüne Bırakma ve Ambalaj
Türk Ticaret Kanunu'nun 889. maddesi, eşyanın açık zıyaı veya hasarının en geç teslim sırasında teslim edene bildirilmemesi halinde eşyanın sözleşmeye uygun teslim edildiği yönünde bir karine öngörmüştür. Bu nedenle teslimde paket dışarıdan incelenmeli, hasar görülüyorsa kuryeyle birlikte tutanak düzenlenmeli veya ihtirazi kayıt konularak teslim alınmalıdır. Karine kesin değildir; hasarın taşıma sürecinde oluştuğu ispat edilebilir. Ürünün tüketiciye ulaştırılmadan kapı önüne bırakıldığı hallerde durum farklıdır. Böyle bir olayda tüketicinin hasar tutanağı düzenlemesi fiilen mümkün olmadığından, karineye dayanılarak talep reddedilemez. Ambalaj yükümlülüğü Kanunun 862. maddesi uyarınca gönderene aittir ve 878. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre hasar yetersiz ambalajlamadan doğmuşsa taşıyıcı sorumlu tutulamaz. Ancak yetersiz ambalaja rağmen ihtirazi kayıt koymaksızın taşımayı kabul eden taşıyıcının müterafik kusurunun bulunduğu kabul edilir.
Kapı Önüne Bırakılan Televizyon Kararı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 29.09.2022 tarihli, 2022/3467 E. ve 2022/6446 K. sayılı kanun yararına bozma kararı bu alandaki ölçütleri bir arada ortaya koymaktadır. Tüketici, bir internet sitesinden televizyon satın almış; ürün haber verilmeksizin kapının önüne bırakılmıştır. Tüketici hakem heyeti, ürünün adreste teslim edildiği ve teslim anında hasar tutanağı düzenlenmediği gerekçesiyle başvuruyu reddetmiştir. Tüketici mahkemesi bu kararı iptal etmiştir. Gerekçede, ürünün alıcıya bizzat teslim edilmediği, imza alınmaksızın bırakıldığı, yetkili servis çağrılarak açılan kutuda ekranın kırık olduğunun tespit edildiği ve kutunun daha önce açılmadığının sabit olduğu belirtilerek, basiretli tacir olan davalının teslim konusunda gerekli özeni göstermediği sonucuna varılmıştır. Daire, davalının hem elektronik aracı hizmet sağlayıcı hem de taşıyıcı sıfatını taşıdığını, her iki açıdan sorumluluğunun ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Aracı hizmet sağlayıcı sıfatıyla sorumluluğa ilişkin mahkeme kabulü isabetli bulunmuştur. Taşıyıcı sıfatı bakımından ise tazminatın Kanunun 880. maddesi uyarınca eşyanın hasarsız değeri ile hasarlı değeri arasındaki farka göre belirlenmesi, 882. madde uyarınca gönderinin net olmayan ağırlığının her bir kilogramı için 8,33 Özel Çekme Hakkını karşılayan tutarla sınırlı olması; 886. madde uyarınca zarara kasten veya pervasızca sebebiyet verildiğinin ispatı halinde bu sınırlardan yararlanılamayacağı vurgulanmıştır.
Kime ve Nereye Başvurulacağı
Talebin kime yöneltileceği, hangi sorumluluk kaynağına dayanıldığına göre değişir. Ürünün ayıplı olduğu iddiasıyla satıcıya karşı 6502 sayılı Kanun'un ayıplı mala ilişkin hükümlerine, bedeli tahsil eden platforma karşı aracı hizmet sağlayıcı sıfatına, taşıma sırasında hasar oluştuğu ileri sürülüyorsa kargo şirketinin taşıyıcı sorumluluğuna dayanılabilir. Görev bakımından 6502 sayılı Kanun'un 73. maddesi uyarınca tüketici mahkemesi yetkilidir. Talep tutarı Kanun'un 68. maddesindeki parasal sınırın altında kaldığında tüketici hakem heyetine başvuru dava şartıdır. Bu sınır her takvim yılı başından itibaren geçerli olmak üzere Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 298. maddesine göre ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır ve başvuru tarihindeki değer esas alınır.
Cayma Süresi, Zamanaşımı ve İtiraz Süreleri
Mesafeli sözleşmelerde tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayma hakkına sahiptir. Ürün hasarlı geldiğinde bu hak, ayıptan doğan seçimlik haklardan bağımsız ek bir imkândır. Ayıptan doğan talepler bakımından 6502 sayılı Kanun'un 12. maddesi uygulanır: kanunlarda veya sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmediği takdirde ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Taşıma ilişkisinde ise belirleyici olan sürenin başlangıcı değil teslim anındaki bildirimdir. Açık hasarın teslim sırasında bildirilmemesi yukarıda açıklanan karineyi doğurur. Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir.
Antalya'da E-Ticaret Uyuşmazlıklarında Hukuki Değerlendirme
Kargoda hasar dosyalarında sonucu belirleyen, hasarın hangi aşamada oluştuğunun ortaya konabilmesidir. Teslim anında düzenlenen tutanak, kutunun ne zaman ve kim tarafından açıldığına dair kayıt, yetkili servis tespiti ve ambalajın durumu bu değerlendirmenin dayanağını oluşturur. MOD HUKUK, Antalya'da tüketici hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir.
Sık sorulan sorular
İnternetten sipariş edilen ürün kargoda kırılırsa kim sorumludur?
Tüketiciye karşı ayıplı mal hükümleri uyarınca satıcı ve bedeli tahsil eden elektronik aracı platform sorumludur. Taşıma sürecinde meydana gelen zıya ve hasarlar için Türk Ticaret Kanunu m. 875 gereğince kargo şirketi de taşıyıcı sıfatıyla sorumlu tutulabilir.
Kargo tesliminde hasar tutanağı tutulması şart mıdır?
TTK m. 889 teslim anında açık hasarın bildirilmemesi hâlinde malın hasarsız teslim edildiğine dair karine öngörür. Ancak bu karine kesin değildir; hasarın taşıma sırasında oluştuğu teknik inceleme, fotoğraf ve servis raporu gibi delillerle ispatlanabilir.
Kargo kapı önüne bırakılıp gidilmiş ve ürün hasarlı çıkmışsa ne yapılır?
Ürün tüketiciye imza karşılığı bizzat teslim edilmeyip kapı önüne bırakılmışsa hasar tutanağı düzenlenmemesi tüketici aleyhine kullanılamaz. Yetkili servis tespiti ve kutunun daha önce açılmadığı sabitse satıcı ve platform gerekli özeni göstermediği için sorumlu olur.
Kargoda hasar gören ürün için nereye başvurulmalıdır?
Uyuşmazlık tutarı 6502 sayılı Kanun'un 68. maddesindeki parasal sınırın altındaysa tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur. Belirlenen parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda ise dava tüketici mahkemesinde açılır.
Hasarlı teslim edilen üründe cayma hakkı süresi kaç gündür?
Mesafeli sözleşmelerde tüketici hiçbir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin on dört gün içinde cayma hakkını kullanabilir. Bu hak ayıptan doğan seçimlik haklardan bağımsız olarak tüketiciye tanınan ek bir imkândır.
Kargo taşıyıcısının sorumluluk limiti nedir?
TTK m. 882 uyarınca taşıyıcının sorumluluğu kural olarak net olmayan ağırlığın her bir kilogramı için 8,33 Özel Çekme Hakkı tutarıyla sınırlıdır. Ancak zarara kasten veya pervasızca bir davranışla sebebiyet verildiği ispatlanırsa bu sorumluluk sınırından yararlanılamaz.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.