Kapsam: 7036 Sayılı Kanun m.3

Dava şartı arabuluculuk, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesiyle 01.01.2018 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Hükme göre kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; maddeye eklenen cümleyle bu alacak ve tazminatlarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsama alınmıştır. Buna karşılık aynı maddenin üçüncü fıkrası, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarını kapsam dışında bırakır. Hizmet tespiti gibi alacak niteliği taşımayan tespit davaları da doğrudan açılır. Kapsam belirlemesinin yanlış yapılması, ya gereksiz bir arabuluculuk başvurusuna ya da davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine yol açar.

Başvuru, Görüşmeler ve İlk Toplantıya Katılmamanın Sonucu

Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır; karşı taraf birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yeri esas alınabilir. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir. Arabulucu; taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması yahut görüşmeler sonunda anlaşmaya varılması veya varılamaması hâllerinde faaliyeti sona erdirir ve son tutanağı düzenleyerek durumu büroya bildirir. Görüşmeler yüz yüze yapılabileceği gibi telekonferans ya da görüntülü iletişim araçlarıyla da yürütülebilir. Geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir ve davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur; ayrıca bu taraf lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir (7036 s.K. m.3/12, 7531 sayılı Kanunla değişik).

Yargıtay: Son Tutanağın Tarihi ve İşverenlerin Birlikte Katılımı

Dava açma süresinin başlangıcı olan son tutanağın düzenlendiği tarih uzun süre tartışmalı kalmıştır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin bölge adliye mahkemesi kararları arasındaki uyuşmazlığı gideren 16.06.2025 tarihli E.2025/1242, K.2025/5080 sayılı kesin kararında, telekonferansla yürütülen arabuluculukta son tutanağın düzenlendiği tarihin, tutanaktaki tüm imzaların tamamlandığı veya tamamlanmış sayıldığı tarih olduğu sonucuna varılmıştır. Kararda, son tutanağın aslı ya da arabulucunun onayladığı örneği elinde olmayan davacı bakımından sürenin daha erken başlatılmasının hak arama hürriyetini ve mahkemeye erişim hakkını zedeleyeceği vurgulanmıştır. Taraf teşkili yönünden ise Dairenin 05.12.2024 tarihli E.2024/12555, K.2024/15863 sayılı kesin kararı belirleyicidir: işe iade davasında arabuluculuk dava şartının sağlandığının kabul edilebilmesi için, zincirleme alt işverenlik hâlinde asıl işveren ile tüm alt işverenlere karşı arabuluculuğun birlikte yürütülmesi gerekir.

Görevli Mahkeme ve Anlaşma Belgesinin Sonuçları

Arabuluculuktan sonra açılacak dava iş mahkemesinde görülür. Anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslı veya arabulucunun onayladığı örneği dava dilekçesine eklenmelidir; eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre vererek ihtar içeren davetiye gönderir, ihtarın gereği yerine getirilmezse dava dilekçesi karşı tarafa tebliğe çıkarılmaksızın dava usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadığı anlaşılırsa herhangi bir işlem yapılmaksızın dava şartı yokluğundan red kararı verilir. Anlaşma hâlinde düzenlenen belge, taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzalaması durumunda icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır; üzerinde anlaşılan hususlarda artık dava açılamaz. Bu nedenle belgede kıdem, ihbar, fazla çalışma ve izin alacaklarından hangilerinin kapsandığının açıkça yazılması gerekir.

Üç Haftalık Süre, Zamanaşımının Durması ve İki Haftalık Dava Süresi

Süreçte üç ayrı süre iç içe geçer. Birincisi arabulucunun dosyayı tamamlaması gereken üç haftalık süre ile bunun en fazla bir hafta uzatılabilmesidir. İkincisi 7036 sayılı Kanun'un 3. maddesindeki askı hâlidir: arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Üçüncüsü işe iade davasına özgü takvimdir: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalı, anlaşmaya varılamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır. İşçilik alacaklarına ilişkin davalarda böyle bir iki haftalık sınır bulunmaz; alacaklar kendi zamanaşımı sürelerine tabidir. Bu ayrımın gözden kaçırılması, işe iade talebinin süresinde ileri sürülememesi sonucunu doğurur.

Değerlendirme

Arabuluculuk çoğu iş uyuşmazlığında dosyanın ilk ve bazen tek aşamasıdır. Görüşmede imzalanan anlaşma belgesi ilam niteliği taşıdığından, aynı alacak için sonradan dava açılması mümkün olmaz. Bu nedenle teklif edilen tutarın hesaplanan alacakları karşılayıp karşılamadığının ve belgede hangi kalemlerin kapsandığının imzadan önce belirlenmesi, sürecin en kritik adımıdır. MOD HUKUK, Antalya'da iş hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir.

Sık sorulan sorular

Hangi iş davalarında arabuluculuk zorunludur?

7036 sayılı Kanun'un 3. maddesi uyarınca bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin gibi işçilik alacakları, kötüniyet ve sendikal tazminatlar ile işe iade taleplerinde arabulucuya başvurulması zorunludur. Ayrıca bu alacaklara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında da arabuluculuk dava şartıdır.

İş kazası tazminatı davalarında arabuluculuğa başvurmak zorunlu mudur?

Hayır, 7036 sayılı Kanun'un 3. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara bağlı rücu davaları arabuluculuk kapsamı dışındadır. Aynı şekilde sigortalılık süresini belirlemeye yönelik hizmet tespiti davaları da doğrudan iş mahkemesinde açılır.

İş arabuluculuğunda ilk toplantıya mazeretsiz katılmamanın cezası nedir?

7036 sayılı Kanun'un 3. maddesinin on ikinci fıkrası uyarınca geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılacak davada tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısını ödemeye mahkûm edilir. Ayrıca bu taraf lehine hükmedilecek avukatlık vekâlet ücreti de yarı yarıya düşürülür.

İşe iade davası açma süresi kaç gündür ve ne zaman başlar?

İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminin tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içinde arabuluculuk bürosuna başvurmalıdır. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşmaya varılamaması hâlinde düzenlenen son tutanağın imzalandığı tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açılmalıdır.

Asıl işveren ve alt işverenin bulunduğu iş yerlerinde arabuluculuk nasıl yürütülür?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu durumlarda işe iade arabuluculuk sürecinin hem asıl işverene hem de alt işverene karşı birlikte yürütülmesi zorunludur. Taraflardan yalnızca birine karşı yürütülen arabuluculuk süreci dava şartının yerine getirilmesini sağlamaz.

Arabuluculukta imzalanan anlaşma belgesi ilam niteliğinde midir?

Evet, arabuluculuk faaliyeti sonunda varılan anlaşma belgesi taraflar, vekilleri ve arabulucu tarafından birlikte imzalandığında 6325 sayılı Kanun uyarınca icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Üzerinde anlaşılan işçilik alacağı kalemleri için taraflar sonradan mahkemede dava açamaz.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.