Dava Şartı Arabuluculuğun Kapsamı ve 2023'te Genişleyen Dava Türleri

Ticari davalarda dava şartı arabuluculuk, 7155 sayılı Kanunla TTK'ya eklenen 5/A maddesiyle 2019 yılında yürürlüğe girdi. Maddenin ilk hâli yalnızca konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerini kapsıyordu. 28.03.2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle kapsam genişletildi ve hüküm bugünkü hâlini aldı: bu Kanunun 4. maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Kapsamın belirlenmesinde iki halka vardır. Önce uyuşmazlığın ticari dava olup olmadığı TTK'nın 4. maddesine göre saptanır; ardından talebin sayılan beş dava türünden birine girip girmediğine bakılır.

Başvuru Usulü, Büronun Yetkisi ve İlk Toplantıya Katılmamanın Bedeli

Usul, 6325 sayılı Kanun'un 18/A maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabulucu, komisyon başkanlıklarına bildirilen listeden büro tarafından belirlenir; ancak taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırlarsa o kişi görevlendirilir. Yetki itirazının zamanı kritiktir. Arabulucu, görevlendirmeyi yapan büronun yetkili olup olmadığını kendiliğinden dikkate alamaz; karşı taraf en geç ilk toplantıda, yetkiye ilişkin belgeleri sunmak suretiyle büronun yetkisine itiraz edebilir. İlk toplantıya katılmamanın bedeli ağırdır. Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmazsa, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur; ayrıca bu taraf lehine tarifeye göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir.

Son Tutanağın Aslı Sunulmazsa Ne Olur? İki Yargıtay Kararının Sonucu

İki Yargıtay kararı, dava şartının ne kadar katı uygulandığını gösterir. 11. Hukuk Dairesi'nin 14.04.2025 tarihli, 2024/4289 E. ve 2025/2408 K. sayılı kararında, kambiyo senedine dayalı menfi tespit davasının 7445 sayılı Kanun sonrası arabuluculuğa tabi olduğu, arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde 18/A maddesinin ikinci fıkrası uyarınca herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın usulden reddine karar verileceği, dava dilekçesinin davalıya tebliğe çıkarılmayacağı kabul edilmiş ve karar onanmıştır. İkinci karar belgeye ilişkindir. Aynı Dairenin 21.11.2022 tarihli, 2021/4370 E. ve 2022/8138 K. sayılı kararında, dava dilekçesine son tutanağın vekil tarafından aslı gibidir onaylı sureti eklenmesi yeterli görülmemiştir. Kanun, tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini arar; verilen bir haftalık kesin süreye rağmen bu belge sunulmayınca dava usulden reddedilmiş, karar onanmıştır. Her iki dosyada da davacı kaybetmiştir.

Kapsam Dışında Kalan Ticari Talepler ve Davanın Açılacağı Mahkeme

Kapsam dışında kalan talepler uygulamada sıkça karıştırılır. Konusu bir miktar para olmayan tespit, men, iptal, fesih ve diğer inşai davalar TTK'nın 5/A maddesindeki sayıma girmez. Şirketin feshi, genel kurul kararının iptali, ortaklıktan çıkarma ve haksız rekabetin tespiti gibi istemler bu niteliktedir. Ayrıca 6325 sayılı Kanun'un 18/A maddesinin on sekizinci fıkrası, özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğunun bulunduğu ya da tahkim sözleşmesinin varlığı hâlinde dava şartı arabuluculuk hükümlerinin uygulanmayacağını düzenler. Dava, arabuluculuk aşaması tamamlandıktan sonra ticari davalar bakımından asliye ticaret mahkemesinde açılır; TTK'nın 5. maddesi dava değerine bakılmaksızın bu mahkemeyi görevli kılar. Tüketici uyuşmazlıklarında ise ayrı bir rejim işler: 6502 sayılı Kanun'un 73/A maddesi tüketici mahkemeleri için dava şartı arabuluculuk öngörür, hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıkları ve heyet kararlarına itirazları kapsam dışında bırakır.

Altı Haftalık Süre, Zamanaşımının Durması ve İhtiyati Tedbir Sonrası Dava

Süre bakımından ticari uyuşmazlıklara özel bir kural vardır. TTK'nın 5/A maddesinin ikinci fıkrasına göre arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla iki hafta uzatılabilir. Zamanaşımı bakımından koruyucu hüküm 18/A maddesinin on beşinci fıkrasındadır: arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Dava açıldıktan sonra ise 7589 sayılı Kanunla getirilen yeni imkân gündeme gelir. Belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK'nın 107. maddesi yürürlükten kaldırılmış, 109. maddeye eklenen dördüncü fıkrayla kısmi davada talebin bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sonuna kadar artırılması mümkün kılınmıştır.

Arabuluculuk Sürecinin Yönetiminde Antalya'da Hukuki Destek

Arabuluculuk aşaması, davanın provası gibi yönetilmelidir. Başvuru dilekçesinde uyuşmazlığın konusunun ve talebin doğru tanımlanması, karşı tarafın güncel adres ve iletişim bilgilerinin bildirilmesi, yetki itirazının varsa en geç ilk toplantıda belgeyle ileri sürülmesi ve toplantılara geçerli mazeret olmaksızın katılmamaktan kaçınılması, ileride yargılama gideri ve vekâlet ücreti riskini doğrudan azaltır. Son tutanak bakımından tek bir kural yeterlidir: tutanağın aslı ya da arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenmelidir. Vekil onaylı suret bu şartı karşılamaz ve verilen kesin süre içinde eksiklik giderilmezse dava esasa girilmeden reddedilir. MOD HUKUK, Antalya'da ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk süreci ve dava takibi konusunda hukuki destek sunmaktadır.

Sık sorulan sorular

Ticari uyuşmazlıklarda hangi davalar için arabuluculuk zorunludur?

Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi uyarınca, ticari nitelikteki uyuşmazlıklardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları için arabulucuya başvuru dava şartıdır. Şirket genel kurul kararının iptali gibi konusu para olmayan davalar bu kapsamda değildir.

Arabuluculuk ilk toplantısına katılmamanın cezası nedir?

6325 sayılı Kanun'un 18/A maddesi uyarınca taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk oturuma katılmazsa, açılacak davada tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin yarısını ödemek zorunda kalır. Ayrıca karşı taraf lehine hükmedilecek avukatlık vekâlet ücretinin yalnızca yarısına hak kazanır.

Dava açarken son tutanağın fotokopisi geçerli olur mu?

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararlarına göre dava dilekçesine arabuluculuk son tutanağının aslı veya bizzat arabulucu tarafından onaylanmış bir örneği eklenmelidir. Avukat tarafından kaşelenen 'aslı gibidir' onaylı suretler kabul edilmez; verilen kesin sürede aslı sunulmazsa dava usulden reddedilir.

Ticari arabuluculuk süreci en fazla ne kadar sürer?

Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesinin ikinci fıkrasına göre arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren uyuşmazlığı altı hafta içinde sonuçlandırmak zorundadır. Bu süre arabulucu tarafından zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir.

Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı süreleri işlemeye devam eder mi?

6325 sayılı Kanun'un 18/A maddesinin on beşinci fıkrası gereğince, arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın imzalandığı güne kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.

Arabuluculuk anlaşmazlıkla bittikten sonra dava hangi mahkemede açılır?

Ticari dava şartı arabuluculuk süreci anlaşamama ile neticelendiğinde dava, Türk Ticaret Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca dava değerine bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinde açılır.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.