Taksir Kavramı ile TCK 85 ve TCK 89'un Ceza Aralıkları

İş kazası kaynaklı ceza sorumluluğunun dayanağı taksirdir. TCK m.22/2 taksiri, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi olarak tanımlar. Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır ve ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (m.22/3). Taksirli suçtan verilecek ceza failin kusuruna göre belirlenir; birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda herkes kendi kusurundan sorumlu olur ve her failin cezası ayrı ayrı belirlenir (m.22/4-5). Ölümle sonuçlanan kazalarda TCK m.85 uygulanır: taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi iki yıldan altı yıla kadar hapisle, fiil birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümüyle birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuşsa iki yıldan on beş yıla kadar hapisle cezalandırılır. Yaralanmayla sonuçlanan kazalarda TCK m.89 devreye girer; 24.12.2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle yapılan değişiklikten sonra birinci fıkradaki ceza dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası, birden fazla kişinin yaralanması halinde ise dokuz aydan beş yıla kadar hapistir. Kemik kırılması dahil maddede sayılan ağır neticeler cezayı yarı oranında veya bir kat artırır. Ayrıca TCK m.53/6 uyarınca meslek veya sanatın gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıktan doğan taksirli suçlarda üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına karar verilebilir.

Kusur Tespiti ve Bilirkişi Raporuna Karşı Başvurulabilecek Yollar

Bu dosyalarda savunmanın ekseni, kusurun kime ve hangi oranda atfedileceğidir. Soruşturmada iş güvenliği uzmanı ile teknik alanlardan bilirkişilere başvurulması olağandır; ancak bilirkişi raporunun sınırları CMK m.67'de açıkça çizilmiştir. Bilirkişi, raporunda ve sözlü açıklamaları sırasında çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz ve hakim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ile değerlendirmelerde bulunamaz. Birden çok bilirkişi atanmış ve bunlar değişik görüşleri yansıtmışsa, bu durumu gerekçeleriyle birlikte rapora yazarlar. Bilirkişi incelemeleri tamamlandığında, yeni bilirkişi incelemesi yapılması veya itirazların bildirilmesi için istemde bulunulabilmesini sağlamak üzere Cumhuriyet savcısına, katılana, vekiline, şüpheli veya sanığa, müdafiine ve kanuni temsilciye süre verilir; bu kişilerin istemleri reddedildiğinde üç gün içinde gerekçeli karar verilir. Taraflar ayrıca, yargılama konusu olayla ilgili olarak veya bilirkişi raporu hakkında uzmanından bilimsel mütalaa alabilirler ve sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez (m.67/6). Şüpheli veya sanığın ifade ve sorgu sırasında müdafi yardımından yararlanma, açıklamada bulunmama ve lehine olan hususların araştırılmasını isteme hakları CMK m.147 ve m.149 kapsamındadır.

Ceza Genel Kurulu: Eser Sözleşmesi ile Hizmet Sözleşmesi Ayrımı

Kusur atfının sınırını gösteren güncel bir karar, Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 01.03.2023 tarihli, 2018/222 E. ve 2023/118 K. sayılı kararıdır. Olayda, sanığa ait üç katlı yapının kalıp ve demir işçiliğini belirli bir bedel karşılığında üstlenen inşaat ustası, binanın ikinci katının dış cephesinde kalıp çakarken merdivenden düşerek hayatını kaybetmiştir. Yargılama Antalya 16. Asliye Ceza Mahkemesinde yapılmış ve beraat kararı verilmiştir. Ceza Genel Kurulu, taraflar arasındaki sözleşme içeriği ile tanık beyanlarını değerlendirerek, belirli bir süre çalışmanın değil bir sonucun meydana getirilmesine yönelik edimin amaçlandığını; hizmet sözleşmesinin ayırt edici ve belirleyici özellikleri olan ücret, bağımlılık ve zaman unsurlarının somut iş görme ilişkisinde bulunmadığını saptamıştır. Buradan hareketle ilişkinin hizmet sözleşmesine değil eser sözleşmesine dayandığı, çalışma ilişkisinin eser sözleşmesine dayanması nedeniyle iş sahibi olan sanığın işçi sağlığı ve iş güvenliği mevzuatının gerektirdiği bir önlemin alınmamasından sorumlu tutulamayacağı ve meydana gelen ölüm olayının iş kazası olarak nitelendirilemeyeceği sonucuna varılmıştır. Kurul ayrıca, sanığa kusur yükleyen bilirkişi raporlarının somut olayın gerçekleşme biçimi karşısında isabetli olmadığı gibi mahkemeyi bağlayıcı niteliğinin de bulunmadığını belirtmiştir.

Görevli Mahkemeyi Değiştiren Ölçüt

İş kazası dosyalarında görevli mahkemeyi belirleyen ölçüt, isnat edilen suçun kanuni tanımındaki cezanın üst sınırıdır. 5235 sayılı Kanun'un 12. maddesine göre ağır ceza mahkemesi; ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarla, maddede ayrıca sayılan suçlara bakar. Bunun dışında kalan işler 11. madde uyarınca asliye ceza mahkemesinin görevindedir. Buna göre tek kişinin öldüğü kazalarda TCK m.85/1 uygulanacağından ve öngörülen cezanın üst sınırı altı yıl olduğundan asliye ceza mahkemesi görevlidir. Buna karşılık fiil birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümüyle birlikte yaralanmasına neden olmuşsa TCK m.85/2 uygulanır ve öngörülen cezanın üst sınırı on beş yıl olduğundan dosya ağır ceza mahkemesinin görevine girer. Yaralanmayla sonuçlanan kazalarda TCK m.89 bakımından öngörülen cezalar bu eşiğin altında kaldığından görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Sulh ceza hakimliğinin bu dosyalarda kovuşturma görevi yoktur; hakimlik soruşturma evresinde hakim kararı gerektiren işleri yapar ve bunlara karşı yapılan itirazları inceler. Görev konusundaki değerlendirme kovuşturmanın her aşamasında re'sen yapılır ve görevsizlik kararına karşı itiraz yolu açıktır.

Şikayet, Zamanaşımı ve İstinaf Süreleri

Taksirle yaralama suçunun soruşturulması ve kovuşturulması kural olarak şikayete bağlıdır; ancak TCK m.89'un birinci fıkrası kapsamına giren yaralama hariç olmak üzere suçun bilinçli taksirle işlenmesi halinde şikayet aranmaz (m.89/5). Şikayete bağlı hallerde TCK m.73/1 uyarınca altı aylık süre işler. Taksirle öldürme suçu ise şikayete bağlı değildir. Dava zamanaşımı TCK m.66'ya göre belirlenir: TCK m.85'in her iki fıkrasında öngörülen cezalar beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis grubuna girdiğinden süre on beş yıl, TCK m.89/1 bakımından ise beş yılı aşmayan ceza söz konusu olduğundan süre sekiz yıldır. Maddenin ağır neticelere ilişkin fıkraları uygulandığında üst sınır değişeceğinden zamanaşımı da m.66/3 ve m.66/4 uyarınca yeniden belirlenir. TCK m.67'de sayılan sebeplerle kesilme halinde süre yeniden işler ve kanuni sürenin en fazla yarısına kadar uzar. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara, tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hakimliğine itiraz edilebilir (CMK m.173). Hükme karşı istinaf yoluna ise, 7499 sayılı Kanun'la getirilen düzenleme uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde başvurulur (CMK m.273).

Antalya'da İş Kazası Kaynaklı Ceza Dosyaları

İş kazası dosyalarında sonuç, çoğu zaman aradaki hukuki ilişkinin niteliğinin ve kusur dağılımının doğru saptanmasına bağlıdır. Bilirkişi raporlarının hakimi bağlamadığı yönündeki içtihat ile rapora itiraz ve bilimsel mütalaa imkanları, bu saptamanın yapılabilmesi için kanunun tanıdığı araçlardır. MOD HUKUK, Antalya'da ceza hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir.

Sık sorulan sorular

İş kazası ceza davasında hangi mahkeme görevlidir?

Tek kişinin öldüğü iş kazalarında öngörülen ceza üst sınırı 6 yıl olduğundan asliye ceza mahkemesi görevlidir. Birden fazla kişinin ölümü veya ölümle birlikte yaralanma hâlinde ceza üst sınırı 15 yıl olduğundan dava ağır ceza mahkemesinde görülür.

İş kazasında yaralanan işçi şikâyetten vazgeçerse ceza davası düşer mi?

Taksirle yaralama suçu kural olarak şikâyete bağlıdır ve şikâyetten vazgeçilmesi hâlinde kamu davası düşer. Ancak birinci fıkra kapsamındaki basit yaralama hariç olmak üzere kazanın bilinçli taksirle meydana gelmesi hâlinde şikâyet aranmaz.

İş kazasında işverenin taksir derecesi cezayı nasıl etkiler?

TCK m. 22/3 uyarınca neticenin öngörülmesine rağmen istenmediği bilinçli taksir hâlinde verilecek ceza üçte birden yarısına kadar artırılır. Ayrıca birden fazla failin bulunduğu olaylarda her fail yalnızca kendi kusurundan sorumlu tutulur.

İnşaatı ustaya veren ev veya arsa sahibi iş kazasından sorumlu olur mu?

Yargıtay Ceza Genel Kurulu içtihadına göre taraflar arasındaki ilişki bağımlılık ve mesai unsurlarını içermeyip eser sözleşmesine dayanıyorsa iş kazasından iş sahibi sorumlu tutulamaz. Bu durumda meydana gelen kaza iş kazası niteliği taşımaz.

İş kazası dosyasında bilirkişi kusur raporuna nasıl itiraz edilir?

CMK m. 67 uyarınca bilirkişi raporuna itiraz etmek ve yeni bilirkişi incelemesi istemek için taraflara süre verilir. Taraflar ayrıca dosyaya ilişkin uzmanından bilimsel mütalaa alma hakkına sahiptir; bilirkişi raporu hâkimi bağlayıcı nitelikte değildir.

İş kazasında kovuşturmaya yer olmadığı kararına kaç gün içinde itiraz edilir?

Cumhuriyet savcılığının verdiği kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde yetkili sulh ceza hakimliğine itiraz edilebilir. Mahkeme hükmüne karşı istinaf süresi de CMK m. 273 uyarınca kararın tebliğinden itibaren iki haftadır.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.