Özel Bir Takip Yolu: İİK m.167 ve Devamı
Alacağı çek, bono veya poliçeye dayanan alacaklı, genel haciz yolu yerine kambiyo senetlerine özgü haciz yolunu seçebilir. Bu yol İcra ve İflas Kanunu'nun 167 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir ve alacaklıya belirgin bir hız avantajı sağlar. Borçluya, uygulamada örnek 10 olarak bilinen kambiyo senetlerine mahsus haciz ödeme emri gönderilir. Genel haciz yolundan en önemli farkı, itirazın takibi kendiliğinden durdurmamasıdır: borçlunun borca veya imzaya itirazı icra dairesine değil doğrudan icra mahkemesine yapılır ve takip ancak icra mahkemesinin vereceği kararla durur. Bu yapı, alacaklıya tanınan üstünlüğün karşılığı olarak senedin kambiyo senedi vasfını taşıması ve alacaklının kambiyo hukuku uyarınca takip hakkına sahip bulunması koşullarına bağlanmıştır.
Süreç ve Borçlunun İtiraz Seçenekleri
Ödeme emrini alan borçlunun önünde birden çok yol vardır. İİK m.168 uyarınca senedin kambiyo senedi vasfını taşımadığı iddiası beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülür. Senetteki imzanın kendisine ait olmadığı iddiası da beş gün içinde ve açıkça bir dilekçeyle icra mahkemesine bildirilmelidir; aksi hâlde imza ikrar edilmiş sayılır. Borçlu olunmadığı, borcun itfa edildiği, mehil verildiği veya alacağın zamanaşımına uğradığı iddiaları ile yetki itirazı da yine beş gün içinde ve sebepleriyle birlikte icra mahkemesine yöneltilir. İmzaya itirazın özel bir sonucu vardır: İİK m.170/1 uyarınca bu itiraz, satıştan başka icra takip muamelelerini durdurmaz; haciz işlemleri sürer. Borca itirazın kabulü hâlinde ise İİK m.169/a-5 uyarınca takibin iptaline değil durdurulmasına karar verilir.
Yargı Uygulaması: Kambiyo Vasfı ve Tazminat
Senedin kambiyo vasfı, icra mahkemesinin resen gözeteceği bir husustur. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 07.03.2017 tarihli 2016/12357 E., 2017/3356 K. sayılı kararında, düzenleme yeri bulunmayan bir bononun kambiyo senedi vasfı taşımadığını; süresinde yapılan şikâyet veya itiraz dolayısıyla kendisine intikal eden işlerde icra mahkemesinin, senedin bu vasfı taşımadığı veya alacaklının kambiyo hukuku uyarınca takip hakkına sahip olmadığı hususlarını İİK m.170/a uyarınca resen gözeterek takibi iptal etmesi gerektiğini belirtmiştir. Tazminat riski ise çift yönlüdür. Aynı Daire 23.11.2017 tarihli 2016/31329 E., 2017/14520 K. sayılı kararında, İİK m.169/a-6 uyarınca borçlunun itirazının esasa ilişkin nedenlerle kabulü hâlinde alacaklının kötü niyeti veya ağır kusuru bulunuyorsa alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edileceğini belirterek, tazminata hükmetmeyen icra mahkemesi kararını bozmuştur.
Görevli Mahkeme: Savunmanın Tamamı İcra Mahkemesinde
Kambiyo senetlerine özgü takipte borçlunun elindeki savunma yollarının tamamı icra mahkemesinde toplanmıştır. Genel haciz yolunda itiraz icra dairesine yapılırken burada gerek borca gerek imzaya itiraz, gerekse senedin kambiyo vasfına yönelik şikâyet icra mahkemesine yöneltilir; icra dairesine verilen dilekçelerin hukuki sonuç doğurmaması bu nedenle sık karşılaşılan bir hak kaybı sebebidir. İcra mahkemesi kararına karşı kanun yoluna başvurulması takibi kendiliğinden durdurmaz; itiraz reddedilmişse satış dâhil cebrî icra işlemleri sürebilir. Borcun esasına ilişkin, tanık ve bilirkişi gibi delillerle yargılama yapılmasını gerektiren iddialar ise icra mahkemesinin dar yetkisini aşar ve genel mahkemede açılacak menfi tespit davasının konusunu oluşturur.
Beş Gün, On Gün: Karıştırılan İki Ayrı Süre
Bu takip yolunda en çok karıştırılan nokta, itiraz süresi ile ödeme süresinin farklı olmasıdır. İtiraz ve şikâyet süresi ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün, ödeme süresi ise İİK m.168/2 uyarınca on gündür. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 18.01.2018 tarihli 2016/26627 E., 2018/290 K. sayılı kararında, on günlük ödeme süresi dolmadan haciz konulamayacağını, bu hususun icra müdürlüğünce kendiliğinden gözetilmesi gerektiğini ve kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle icra mahkemesinde süreye bağlı olmaksızın şikâyet yoluyla ileri sürülebileceğini belirterek, süresinden önce konulan haczin kaldırılması talebini reddeden kararı bozmuştur. Kararda haciz tarihi olarak tapu müdürlüğünün şerhi kayda işlediği tarihin değil, icra müdürlüğünün haciz müzekkeresini yazdığı tarihin esas alınacağı da vurgulanmıştır.
Beş Günlük Sürenin Ağırlığı
Kambiyo takibinde borçlu için belirleyici olan, beş günlük sürenin doğru mercie, yani icra mahkemesine yöneltilerek kullanılmasıdır; bu süre kaçırıldığında takip kesinleşir ve itiraz imkânı büyük ölçüde kapanır. Alacaklı yönünden ise senedin kambiyo vasfındaki bir eksiklik takibin resen iptaline, koşulları varsa tazminat sorumluluğuna yol açabilir. MOD HUKUK, Antalya'da icra ve iflas hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir.
Sık sorulan sorular
Senet veya çek icra takibine itiraz süresi kaç gündür ve nereye yapılır?
İcra ve İflas Kanunu'nun 168. maddesi uyarınca örnek 10 ödeme emrine karşı itiraz süresi tebliğden itibaren beş gündür. Genel haciz takibinden farklı olarak itiraz icra dairesine değil, doğrudan icra mahkemesine bir dilekçeyle yapılmalıdır; icra müdürlüğüne yapılan itirazlar hiçbir hukuki sonuç doğurmaz.
Kambiyo takibinde itiraz edince icra ve haciz işlemleri durur mu?
Hayır, kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunda itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz. İmzaya itiraz İİK m. 170/1 uyarınca yalnızca satış işlemlerini durdurur, haciz işlemleri devam eder. Takibin tamamen durması için icra mahkemesinden tedbir yoluyla takibin geçici olarak durdurulması kararı alınmalıdır.
Senetteki imza borçluya ait değilse ne yapılmalıdır?
Borçlu, senetteki imzanın kendisine ait olmadığını ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde açıkça ve ayrıca bir dilekçeyle icra mahkemesine bildirmelidir. İİK m. 168/4 uyarınca süresinde ve açıkça yapılmayan imza itirazı dinlenmez ve imza ikrar edilmiş sayılır.
Borcu ödeme süresi ile itiraz süresi arasındaki fark nedir?
Kambiyo takibinde itiraz ve şikâyet süresi tebliğden itibaren beş gün, borcu ödeme süresi ise İİK m. 168/2 uyarınca on gündür. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi içtihatlarına göre on günlük ödeme süresi dolmadan borçlunun taşınır, taşınmaz veya banka hesaplarına haciz konulamaz; konulmuşsa süresiz şikâyetle kaldırılır.
Düzenleme yeri veya tarihi olmayan senetle kambiyo takibi yapılabilir mi?
Hayır, zorunlu yasal unsurları taşımayan senetler kambiyo vasfını kaybeder. Süresinde yapılan bir şikâyet veya itiraz üzerine icra mahkemesi, İİK m. 170/a maddesi gereğince senedin kambiyo vasfı taşımadığını kendiliğinden gözeterek kambiyo takibini iptal etmekle yükümlüdür.
Haksız kambiyo takibi yapan alacaklı tazminat öder mi?
Evet, İİK m. 169/a-6 uyarınca borçlunun borca itirazı esasa ilişkin nedenlerle kabul edildiği takdirde, takibi başlatmakta kötü niyeti veya ağır kusuru bulunan alacaklı, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.