Feragatin Yasal Çerçevesi: TMK m. 528, 529 ve 545

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakan ile muhtemel yasal mirasçısı arasında, ileride doğacak miras payından tamamen veya kısmen vazgeçilmesine ilişkin bir miras sözleşmesi türüdür. TMK m. 528'e göre mirasbırakan, bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir. Feragat eden, mirasçılık sıfatını kaybeder. Bir karşılık sağlanarak mirastan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur. Feragat bir miras sözleşmesi olduğundan sıkı şekil kurallarına tabidir. TMK m. 545 uyarınca miras sözleşmesinin geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir; sözleşmenin tarafları arzularını resmî memura aynı zamanda bildirir ve düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalarlar. Bu şekle uyulmaması sözleşmeyi geçersiz kılar. TMK m. 529'da ise feragatin hükümden düşmesi düzenlenmiştir.

İvazlı ve İvazsız Feragat Ayrımı

Feragatin ivazlı mı ivazsız mı yapıldığı, sonuçları bakımından belirleyicidir. TMK m. 528/3 uyarınca bir karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur; yani feragat edenin çocukları da mirasçılık sıfatını kaybeder. Bu hükmün karşıt anlamından çıkan sonuç şudur: feragat karşılıksız, yani ivazsız yapılmışsa, feragat edenin altsoyu mirasçılık sıfatını kaybetmez. İvazsız feragatte feragat eden artık mirasçı olamayacağından, feragatten yalnızca onun altsoyu yararlanır. Feragatin kimin lehine yapıldığı da önem taşır. TMK m. 529 uyarınca feragat belli bir kişi lehine yapılmış ve bu kişi herhangi bir sebeple mirasçı olamazsa feragat hükümden düşer. Feragat belli bir kişi lehine yapılmamışsa en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır ve bunların herhangi bir sebeple mirasçı olamaması hâlinde feragat yine hükümden düşer. Uygulamada Antalya'daki aile şirketlerinde ve taşınmaz yoğun terekelerde, çocuklardan birine sağlığında yapılan devir karşılığında feragat sözleşmesi düzenlendiği görülmektedir; bu dosyalarda kararlaştırılan karşılığın gerçekten ödenip ödenmediği başlıca uyuşmazlık konusudur.

Yargıtay Uygulaması: İvazsız Feragat ve Cenin

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi'nin 28.11.2019 tarihli, 2019/2152 E., 2019/7969 K. sayılı kararı bu ayrımın sonuçlarını somutlaştırmaktadır. Kararda, mirasbırakanın eşinin noterde düzenlenen sözleşmeyle mirastan ivazsız olarak feragat ettiği; feragat sözleşmesinin yapıldığı tarihte cenin hâlinde bulunan çocuğunun ise iki ay sonra sağ doğduğu dosya ele alınmıştır. Daire, TMK m. 28 ve m. 582 uyarınca ceninin sağ doğmak koşuluyla mirasçı olacağını belirtmiş; TMK m. 528/3'ün karşıt anlamına göre ivazsız feragatte feragat edenin altsoyunun mirasçılık sıfatını kaybetmeyeceğini ve sağ doğan çocuğun feragatten altsoy olarak yararlanacağını vurgulamıştır. Feragat tarihinde altsoyun hayatta olmadığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar veren yerel mahkeme kararı bu nedenle bozulmuştur. Aynı kararda mirasçılık belgesi bakımından da önemli bir ölçüt konulmuştur: mirastan feragat hâlinin bulunması mirasçılık belgesi istenmesine engel değildir; feragatin hukuki sonuçları terekenin bölüştürülmesi sırasında gözetileceğinden, hüküm sonucuna ilgilinin tereke mevcudu yönünden mirasçılık sıfatını kaybettiği ve payın kime kalacağı yazılmalıdır.

Görevli Mahkeme: Feragatin İptalinde Asliye, Belgede Sulh Hukuk

Mirastan feragat sözleşmesinin şekil eksikliği, ehliyetsizlik veya irade sakatlığı nedeniyle geçersizliğinin tespiti ile buna dayalı tapu iptali ve tescil istemleri malvarlığına ilişkin çekişmeli davalardır; dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın HMK m. 2 uyarınca asliye hukuk mahkemesinde görülür. Sözleşmeye dayanılarak açılan tescil davaları da aynı mahkemenin görev alanındadır. Buna karşılık feragatin mirasçılık belgesine yansıtılması sorunu, belgenin türüne göre ayrışır. Mirasçılık belgesinin verilmesi TMK m. 598/1 ve HMK m. 382/2-c uyarınca sulh hukuk mahkemesinin görevidir. Noterlikçe verilen belgeye itiraz Noterlik Kanunu m. 71/C uyarınca yine sulh hukuk mahkemesine yapılır. Mahkemece verilmiş bir belgenin iptali ve yeniden düzenlenmesi istemi ise hasımlı açılması zorunlu çekişmeli bir dava olduğundan asliye hukuk mahkemesinde incelenir. Sözleşme, resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi zorunlu olduğundan noter veya sulh hâkimi gibi resmî memur önünde yapılır; düzenleme aşamasında görev sorunu doğmaz, uyuşmazlık ancak sonradan açılacak davada ortaya çıkar.

Süreler: Şekil Eksikliği Süresiz, İvaz Uyuşmazlığı Genel Hükümlere Tabi

Mirastan feragat sözleşmesinin yapılması bakımından bir süre öngörülmemiştir; sözleşme mirasbırakan hayatta olduğu sürece her zaman düzenlenebilir. Feragatin sonuçları ise mirasın açılmasıyla, yani mirasbırakanın ölümüyle doğar. Geçersizlik iddiaları bakımından ayrım yapmak gerekir. TMK m. 545'teki resmî vasiyetname şekline uyulmaması sözleşmeyi baştan geçersiz kıldığından, bu iddia kural olarak bir hak düşürücü süreye bağlı değildir ve def'i yoluyla da ileri sürülebilir. Buna karşılık yanılma, aldatma veya korkutma gibi irade sakatlığı iddiaları Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerine ve oradaki bir yıllık süreye tabidir. TMK m. 529'daki hükümden düşme hâlleri ise bir süreye değil, lehine feragat edilen kişinin mirasçı olamamasına bağlanmıştır; bu durum mirasın açılması anında değerlendirilir. Feragat eden mirasçının bu sıfatı kaybetmesi, mirasçılık belgesi alınmasına engel olmadığından, mirasçılık belgesi başvurusu bakımından ayrı bir süre söz konusu değildir.

Değerlendirme

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakan hayattayken tereke uyuşmazlıklarını önceden çözmeye yarayan güçlü bir araçtır; ancak resmî vasiyetname şekline uyulmaması sözleşmeyi baştan geçersiz kılar. Uygulamada en sık gözden kaçan nokta, feragatin ivazlı mı ivazsız mı yapıldığının feragat edenin çocuklarının durumunu tümüyle değiştirmesidir. Sözleşme metninde karşılığın ve lehine feragat edilen kişilerin açıkça gösterilmesi, ölümden sonra doğacak uyuşmazlıkların önemli bölümünü baştan bertaraf eder. MOD HUKUK, Antalya'da miras hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir.

Sık sorulan sorular

Mirastan feragat sözleşmesi nasıl yapılır ve geçerlilik şekli nedir?

TMK m. 545 uyarınca mirastan feragat sözleşmesinin geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi zorunludur. Taraflar iradelerini noter veya yetkili memura bildirir ve sözleşmeyi memur ile iki tanığın önünde imzalar.

Mirastan feragat eden kişinin çocukları da mirastan mahrum kalır mı?

TMK m. 528/3 gereğince bir karşılık sağlanarak (ivazlı) yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur ve çocuklar mirasçı olamaz. Karşılıksız feragatte ise altsoy mirasçılık sıfatını korur.

Karşılıksız (ivazsız) mirastan feragatte miras payı kime kalır?

İvazsız feragatte feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder ancak altsoyu mirasçı kalmaya devam eder. TMK m. 528/3 hükmünün karşıt anlamı gereğince feragat edilen pay doğrudan feragat edenin altsoyuna intikal eder.

Mirastan feragat sözleşmesinin iptali davası hangi mahkemede açılır?

Sözleşmenin şekil eksikliği, ehliyetsizlik veya irade sakatlığı sebebiyle geçersizliğinin tespiti ile tapu iptal ve tescil davaları HMK m. 2 uyarınca asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Şekil şartına uyulmadan yapılan feragat sözleşmesine karşı ne kadar sürede dava açılır?

Resmî vasiyetname şekline uyulmaması sözleşmeyi kesin hükümsüz kıldığı için bu geçersizlik iddiası herhangi bir hak düşürücü süreye bağlı değildir. Buna karşılık yanılma, aldatma veya korkutmaya dayalı iddialar bir yıllık süreye tabidir.

Mirastan feragat eden kişi tereke için mirasçılık belgesi talep edebilir mi?

Evet, Yargıtay içtihatlarına göre mirastan feragat hâli mirasçılık belgesi istenmesine engel değildir. Mahkeme belgede ilgilinin mirasçılık sıfatını kaybettiğini ve payın kime kalacağını belirterek belgeyi düzenler.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.