Yasal Dayanak: İİK m.340 ve Ödeme Şartını İhlal

Uygulamada taahhüdü ihlal olarak anılan fiil, İcra ve İflas Kanunu'nun 340. maddesinde borçlunun ödeme şartını ihlali başlığıyla düzenlenmiştir. Hükme göre İİK m.111 uyarınca veya alacaklının muvafakati ile icra dairesinde kararlaştırılan borcu ödeme şartını makbul bir sebep olmaksızın ihlal eden borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra borçlu borcun tamamını veya o tarihe kadar icra veznesine yatırmak zorunda olduğu meblağı öderse tahliye edilir; ödemelerini tekrar keserse hakkında yeniden tazyik hapsine karar verilir. Ancak bir borçtan dolayı tazyik hapsinin süresi üç ayı geçemez. Buradaki yaptırım, klasik anlamda bir hapis cezası değil ödemeye zorlama aracıdır.

Taahhüdün Geçerliliği ve Yaptırımın Niteliği

Tazyik hapsine hükmedilebilmesi için önce geçerli bir taahhüdün varlığı gerekir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 28.02.2023 tarihli 2023/1669 E., 2023/1208 K. sayılı kararında, İİK m.340 kapsamındaki fiilin oluşabilmesi için taahhüt tutanağında toplam borç miktarının, işleyen ve işleyecek faizin, vekâlet ücretinin, icra harç ve giderlerinin birlikte belirlenerek borçlunun taahhüdüne esas olan miktarın açıkça gösterilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bu unsurlardan biri eksik bırakılmışsa taahhüt geçerli sayılmaz. Yaptırımın niteliği bakımından ise aynı kararda tazyik hapsinin bir suç karşılığı olmadığı; kısmî bir düzeni korumak amacıyla öngörülen, seçenek yaptırımlara çevrilemeyen, ön ödeme uygulanamayan, tekerrüre esas olmayan, koşullu salıverilme hükümleri uygulanamayan, ertelenemeyen ve adlî sicil kayıtlarına geçirilmeyen bir yaptırım olduğu vurgulanmıştır.

Yargı Uygulaması: Üç Aylık Üst Sınır ve Çok Sayıda Taahhüt

Aynı borç için birden fazla tazyik hapsine hükmedilip hükmedilemeyeceği uygulamada sık tartışılır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 29.09.2009 tarihli 2009/16-188 E., 2009/205 K. sayılı kararında, taksitli ödeme taahhüdünde ilk taksitin ödenmemesi üzerine verilen üç aya kadar tazyik hapsinin tamamının infazı hâlinde sonraki taksitler için yeniden yaptırım uygulanamayacağı, aynı borç ilişkisi nedeniyle toplam tazyik hapsinin üç ayı geçemeyeceği kabul edilmiştir. Buna karşılık Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 28.02.2023 tarihli 2023/1669 E., 2023/1208 K. sayılı kararında, aynı alacaklı ve borçlu arasında beş ayrı icra dosyasında beş ayrı taahhüt verilmiş bir olayda, takiplere dayanak bonoların aynı borç ilişkisinden kaynaklandığına dair delil bulunmadığı ve kambiyo senetlerinin illetten mücerret olduğu gerekçesiyle ayrı ayrı cezalandırmanın mümkün olduğunu, mükerrer cezalandırmanın söz konusu olmayacağını belirterek kanun yararına bozma istemini reddetmiştir.

Görevli Mahkeme: İcra Ceza Mahkemesi

Taahhüdü ihlal, icra hukuk mahkemesinin değil icra ceza mahkemesinin görev alanındadır. İcra ve İflas Kanunu'nda icra suçlarına ilişkin hükümler 331 ilâ 345/b maddeleri arasında, bunların muhakeme usulü ise 346 ilâ 354. maddelerde düzenlenmiştir. Şikâyet, takibin yapıldığı yerdeki icra ceza mahkemesine yöneltilir ve yargılama Kanun'daki bu özel usule göre yürütülür. Ayrım pratikte belirleyicidir: taahhüdün geçerliliğine ilişkin tartışma da, tazyik hapsi istemi de icra ceza mahkemesinde görülür. Buna karşılık icra dairesinin taahhüt tutanağını düzenleme biçimine veya taahhüt sonrası yapılan takip işlemlerine yönelik şikâyetler icra hukuk mahkemesinin görev alanında kalır. Başvurunun yanlış mercie yapılması, kısa şikâyet süresinin işlemeye devam etmesi nedeniyle telafisi güç sonuç doğurabilir.

Üç Ay ve Bir Yıl: Şikâyet Süresi

Alacaklının şikâyet hakkı süreye bağlıdır. İİK m.347 uyarınca bu bapta yer alan fiillerden dolayı şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Taahhüdü ihlalde fiilin işlendiği tarih, taahhüt edilen ödemenin yapılmadığı tarihtir; bu nedenle üç aylık süre kural olarak ödenmeyen taksitin vadesinin dolduğu günden itibaren işlemeye başlar. Yargıtay 19. Ceza Dairesi kararlarında, bu sürelerin geçirilmesi hâlinde şikâyet hakkının düşeceği istikrarlı biçimde kabul edilmektedir. Taksitli taahhütlerde her bir ödenmeyen taksit yönünden ayrı hesap yapılması ve şikâyetin geciktirilmemesi gerekir. Borçlu yönünden ise borcun ya da o tarihe kadar yatırılması gereken meblağın ödenmesi hâlinde tahliye sonucunun doğacağı gözden kaçırılmamalıdır.

Taahhüt Tutanağının İçeriği Belirleyicidir

Taahhüdü ihlal dosyalarında sonuç çoğu zaman taahhüt tutanağının içeriğinde belirlenir: toplam borç, faiz, vekâlet ücreti, harç ve giderler açıkça gösterilmemişse taahhüt geçerli sayılmamakta ve yaptırım uygulanamamaktadır. Alacaklı yönünden ise üç aylık şikâyet süresinin kaçırılması, geçerli bir taahhüdün ihlali hâlinde dahi sonuç alınmasını engeller. MOD HUKUK, Antalya'da icra ve iflas hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir.

Sık sorulan sorular

İcra taahhüdünü ihlal eden borçluya ne kadar ceza verilir?

İcra ve İflas Kanunu'nun 340. maddesi uyarınca taahhüdünü makbul bir sebep olmaksızın yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Bu ceza adli sicile işlenmez, ertelenemez ve para cezasına çevrilemez.

Tazyik hapsine giren borçlu nasıl tahliye olur?

Borçlu, borcun tamamını veya taahhüt uyarınca o tarihe kadar icra veznesine yatırmak zorunda olduğu birikmiş taksit miktarını ödediği takdirde derhâl tahliye edilir. Ödemelerin yeniden aksatılması hâlinde kalan süre için infaz tekrar başlatılabilir.

Geçerli bir icra taahhüdünde hangi unsurların bulunması şarttır?

Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre taahhüt tutanağında toplam borç tutarı, işlemiş faiz, taksit süresince işleyecek faiz, icra harç ve giderleri ile vekâlet ücretinin ayrı ayrı hesaplanarak açıkça gösterilmesi gerekir. Bu kalemlerden birinin eksik veya belirsiz olması taahhüdü geçersiz kılar.

Birden fazla taksitin ödenmemesi durumunda her taksit için ayrı hapis verilir mi?

Aynı icra dosyasında ve aynı borç ilişkisine dayalı taksitli ödeme taahhüdünde Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararları gereğince toplam tazyik hapsi üç ayı geçemez. İlk taksitin ödenmemesi nedeniyle üç aylık süre infaz edilmişse sonraki ödenmeyen taksitler için yeniden tazyik hapsi uygulanamaz.

Taahhüdü ihlal şikâyeti nereye yapılır ve süresi ne kadardır?

Şikâyet, takibin yürütüldüğü icra dairesinin bağlı bulunduğu icra ceza mahkemesine yapılır. İİK m. 347 uyarınca şikâyet hakkı, taksitin ödenmediğinin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve ödeme gününden itibaren her hâlde bir yıl geçmekle düşer.

İcra taahhüdü verirken borçlunun avukatının bulunması zorunlu mudur?

İcra taahhüdünün geçerliliği için borçlunun yanında avukat bulunması zorunlu değildir. Ancak taahhüt tutanağındaki hesaplama hataları veya eksiklikler borçlu aleyhine hapis kararı çıkmasını engelleyebileceğinden tutanağın hukuki denetimi önem taşır.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.