İkamet izni türleri ve her birinin azami süresi

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.30, ikamet izinlerini altı başlık altında toplar: kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni. Antalya'da en sık karşılaşılan tür, m.31/1 kapsamındaki kısa dönem iznidir; bu fıkra Türkiye'de taşınmaz malı bulunanları, ticari bağlantı veya iş kuracakları ve turizm amaçlı kalacakları ayrı bentlerde sayar. Taşınmaza dayanan kısa dönem ikamet izninde esas alınacak taşınmazın niteliği ve değeri Bakanlıkça belirlenir (m.31/6); iznin reddi ya da iptali kararlarına karşı açılan davalarda dosyanın tekemmülü ve tebligat süresi m.31/7'de ayrıca düzenlenmiştir (ikisi de 7533 sayılı Kanunun 35. maddesiyle eklenmiştir). Kısa dönem izni m.31/2 uyarınca her defasında en fazla ikişer yıllık sürelerle verilebilir; yatırım yoluyla izin alanlar ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları bakımından bu süre m.31/5'te beşer yıla çıkar. Aile ikamet izni m.34/1 gereği her defasında üç yılı aşmayacak şekilde düzenlenir ve hiçbir hâlde destekleyicinin izin süresini aşamaz. Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalanlar ise m.42 ve m.43 çerçevesinde uzun dönem ikamet iznine geçebilir. Her izin, m.23/1 uyarınca pasaportun geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa süreli ve kalış amacına bağlı olarak düzenlenir.

Konsolosluktan valiliğe: başvuru, uzatma ve ret kararı

Başvuru kural olarak yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluğa yapılır (m.21/1); m.22 ise valiliklere başvurulabilecek istisnai hâlleri sayar. Konsolosluk üzerinden yürüyen başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır (m.21/5). Uzatma başvurusu, iznin bitimine altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda süre dolmadan valiliğe yapılır; başvurana harca tabi olmayan bir belge verilir ve yabancı, izin süresi sona ermiş olsa dahi karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye'de kalabilir (m.24/2). Uzatılan izin, yasal iznin bitim tarihinden başlatılır (m.24/3). Talebin reddi, iznin uzatılmaması veya iptali valiliklerce yapılır; m.25/1 idareye, yabancının Türkiye'deki aile bağlarını, ikamet süresini, menşe ülkedeki durumunu ve çocuğun yüksek yararını gözetme ödevi yükler ve bu değerlendirme sonucunda karar ertelenebilir. Yurt dışında geçirilen süreler ise ikamette kesinti doğurabilir: m.28, bir yılda toplam altı ayı geçen ya da son beş yıl içinde toplam bir yılı aşan kalışları kesinti sayar ve kesintisi olanların önceki izin süreleri hesaba katılmaz.

Anlaşmalı evlilik iddiasında tahkikatın sınırı: Antalya kaynaklı bir Danıştay kararı

Antalya kaynaklı bir uyuşmazlıkta Danıştay 10. Dairesi, aile ikamet izninin uzatılması talebinin anlaşmalı evlilik gerekçesiyle reddine ilişkin Antalya Valiliği işlemini incelemiştir (E.2016/670, K.2021/2316, T.17.5.2021). Antalya 1. İdare Mahkemesi, dosyada yalnızca site ve bina görevlisiyle yapılmış görüşme tutanaklarının bulunduğunu, taraflara evlilikle ilgili mülakat yapılmadığını ve konutta inceleme gerçekleştirilmediğini belirterek işlemi eksik inceleme nedeniyle iptal etmişti. Daire bu kararı bozdu: üç ayrı tarihte düzenlenen tahkikat tutanaklarında yabancının adreste on ay tek başına oturduğu, Türk vatandaşı eşin çevrede tanınmadığı ve çiftin evli olarak bilinmediği saptandığından, 6458 m.37 uyarınca evliliğin sırf ikamet izni alabilmek amacıyla yapıldığı sonucuna varılabileceğini kabul etti. Aynı maddenin ikinci fıkrası izin verildikten sonra da denetim yapılabileceğini, üçüncü fıkrası ise anlaşmalı evlilik yoluyla alınıp sonradan iptal edilen izin sürelerinin kanunda öngörülen ikamet sürelerinin toplanmasında hesaba katılmayacağını öngörür.

İşlemi kuran valiliğin bulunduğu yer idare mahkemesi

İkamet izni talebinin reddi, iznin iptali veya uzatılmaması m.25/1 uyarınca valiliklerce tesis edilen idari işlemlerdir; bu nedenle uyuşmazlık idari yargıda, işlemi kuran valiliğin bulunduğu yer idare mahkemesinde görülür. Antalya Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü eliyle tesis edilen işlemlere karşı Antalya idare mahkemelerinde iptal davası açılır; yukarıda anılan Danıştay kararının ilk derece aşaması da Antalya 1. İdare Mahkemesi'nde görülmüştür. İdare mahkemesinin kararına karşı 2577 sayılı Kanun'da öngörülen sınırlar içinde bölge idare mahkemesine istinaf, koşulları varsa Danıştay'a temyiz yolu işletilir. İkamet izniyle birlikte bir sınır dışı etme kararı da tebliğ edilmişse, o karar aynı Kanun'un özel usulüne tabi olduğundan iki işlem için ayrı süre ve ayrı dava hesabı yapılması gerekir.

Altmış günlük uzatma penceresi, on günlük terk süresi

Uzatma için başvuru penceresi, iznin bitimine altmış gün kalmasıyla açılır ve izin süresi dolmadan kapanır (m.24/2). Konsolosluk başvuruları doksan gün içinde sonuçlandırılır (m.21/5). Ret kararının ardından tanınan on günlük süre belirleyicidir: m.54/1-j, ikamet izni uzatma başvuruları reddedilenlerden on gün içinde Türkiye'den çıkış yapmayanlar hakkında sınır dışı etme kararı alınacağını; m.54/1-g ise izin süresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan on günden fazla ihlalin aynı sonucu doğuracağını öngörür. İptal davasında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7/1'de özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâller için öngörülen altmış günlük süre uygulanır ve bu süre m.7/2 uyarınca yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Konsolosluktan ikamet veya çalışma izni alarak gelen yabancılar ayrıca m.26/2 gereği giriş tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydolmak zorundadır.

Ret kararı elinize ulaştığında

İkamet dosyalarında sonucu çoğu zaman iddia değil, dosyaya giren belge belirler: gelire ve barınma koşullarına ilişkin kayıtlar, geçerli sağlık sigortası, adres beyanı ve tahkikat tutanaklarına verilen cevaplar. Ret kararı tebliğ edildiğinde terk süresi ile dava açma süresi birlikte işlemeye başladığından, karara karşı ne yapılacağının ilk günlerde belirlenmesi gerekir. MOD HUKUK, Antalya'da yabancılar hukuku alanında hukuki danışmanlık vermektedir.

Sık sorulan sorular

İkamet izni uzatma başvurusu ne zaman yapılmalıdır?

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 24. maddesinin ikinci fıkrasına göre uzatma başvurusu, mevcut ikamet izninin bitmesine altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda izin süresi dolmadan önce valiliğe yapılmalıdır. Süresi içinde başvuran yabancıya verilen belge, karar verilinceye kadar Türkiye'de yasal kalış hakkı sağlar.

Kısa dönem ikamet izni en fazla kaç yıllık verilebilir?

6458 sayılı Kanun'un 31. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kısa dönem ikamet izinleri kural olarak her defasında en fazla ikişer yıllık sürelerle düzenlenebilir. Ancak Türkiye'de çalışmayan fakat Bakanlar Kurulunca belirlenecek kapsam ve tutarda yatırım yapacak yabancılar ile KKTC vatandaşları için bu süre beş yıla kadar uzatılabilir.

İkamet izni başvurusu reddedilirse yabancı kaç gün içinde Türkiye'den ayrılmalıdır?

Kanunun 54. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca ikamet izni uzatma başvurusu reddedilen yabancılardan on gün içinde Türkiye'den çıkış yapmayanlar hakkında sınır dışı etme kararı alınır. Bu nedenle ret kararının tebliğinden itibaren on günlük yasal terk süresine dikkat edilmesi şarttır.

İkamet izni ret kararına karşı hangi mahkemede dava açılır?

İkamet izninin reddi, iptali veya uzatılmaması valilikler bünyesindeki İl Göç İdaresi Müdürlüklerince tesis edilen idari işlemlerdir. Bu işlemlere karşı 2577 sayılı İYUK gereğince işlemi kuran valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde tebliğden itibaren altmış gün içinde iptal davası açılır.

Anlaşmalı evlilik iddiasıyla aile ikamet izni iptal edilebilir mi?

Evet, 6458 sayılı Kanun m. 37 uyarınca evliliğin sırf ikamet izni alabilmek amacıyla yapıldığı kolluk tahkikatı ve denetimlerle tespit edilirse aile ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir. Danıştay kararlarına göre adreste tek başına oturulduğunu ve eşlerin birlikte yaşamadığını gösteren resmi tutanaklar iptal kararı için yeterli görülmektedir.

Yurt dışında kalmak uzun dönem ikamet izni hakkını kesintiye uğratır mı?

Evet, 6458 sayılı Kanun m. 28 gereğince zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri hariç olmak üzere, bir yılda toplam altı ayı aşan veya son beş yıl içinde toplam bir yılı aşan süreyle yurt dışında kalınması ikamette kesinti sayılır. Kesintisi olan yabancıların önceki ikamet süreleri uzun dönem izne geçişte hesaba katılmaz.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.