2023 Değişikliğiyle Kanuna Taşınan Öğrenci Disiplin Cezaları
Yükseköğretimde öğrenci disiplin rejimi 02.02.2023 tarihli ve 7437 sayılı Kanun'la yeniden düzenlenmiş; disiplin cezaları ve bunları gerektiren eylemler, yönetmelik yerine doğrudan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 54. maddesinde sayılmıştır. Madde dört ceza öngörür: kınama; bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma; bir veya iki yarıyıl için uzaklaştırma; yükseköğretim kurumundan çıkarma. Sınavda kopyaya teşebbüs kınama, kopya çekmek bir yarıyıl uzaklaştırma, başkasının yerine sınava girmek iki yarıyıl uzaklaştırma sebebidir. Çıkarma cezasını gerektiren eylemler ise mahkeme kararıyla kesinleşmiş olmak kaydıyla örgüt kurmak veya üye olmak, uyuşturucu ticareti ve cinsel dokunulmazlığı ihlal etmek gibi sınırlı sayıda eylemdir. Anayasa Mahkemesi'nin 22.02.2024 tarihli, E. 2023/78, K. 2024/55 sayılı kararıyla maddenin bazı alt bentleri iptal edilmiştir. Madde ayrıca bir sınır getirir: tekerrür gerekçesiyle çıkarma cezası verilemez.
Savunma Hakkı, Yedi Günlük Bildirim ve Soruşturma Zamanaşımı
54. maddenin beşinci fıkrası savunma hakkını düzenler. Hakkında soruşturma açılan öğrenciye isnat edilen suçun neden ibaret olduğu, savunmasını yapacağı tarihten en az yedi gün önce yazılı olarak bildirilir; bildirim ayrıca öğrenci bilgi sistemi, elektronik posta veya kısa mesajla da yapılabilir. Davetiyede, çağrıya özürsüz uyulmaması hâlinde savunma hakkından vazgeçilmiş sayılacağı belirtilir. Dördüncü fıkraya göre soruşturmaya olay öğrenilince derhal başlanır ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır; gerekçeli talep üzerine altmış güne, toplu suçlarda doksan güne kadar ek süre verilebilir. Zamanaşımı iki katmanlıdır. Soruşturmaya başlama süresi; kınama ile bir aya kadar uzaklaştırmada bir ay, bir veya iki yarıyıl uzaklaştırma ile çıkarmada üç aydır. Ceza verme zamanaşımı eylemin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıldır. Cezanın yargı kararıyla iptali hâlinde, kalan süre içinde; süre dolmuş veya dolmasına üç aydan az kalmışsa en geç üç ay içinde yeniden ceza tesis edilebilir.
Danıştay 8. Dairesi'nin Öğrencilik Sıfatı Kararı
Danıştay 8. Dairesi'nin 26.04.2024 tarihli, E. 2023/1567, K. 2024/2334 sayılı kararı disiplin yetkisinin zaman bakımından sınırını çizer. Karara konu olayda bir hukuk fakültesi öğrencisi, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan verilen ve 25.11.2020'de kesinleşen mahkûmiyet kararı esas alınarak yükseköğretim kurumundan çıkarma cezasıyla cezalandırılmıştır. İdare mahkemesi davayı reddetmiş, bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiştir. Danıştay 8. Dairesi ise davacının temyiz istemini kabul ederek kararı oyçokluğuyla bozmuştur. Sonuç öğrenci lehinedir. Daire, isnat edilen suç tarihinin 17.06.2016, öğrencinin okula kayıt tarihinin ise 01.09.2020 olduğunu tespit etmiştir. Karara göre 2547 sayılı Kanun'un 54. maddesi ve buna dayanan disiplin düzenlemesi, kişinin öğrenci olduğu döneme ilişkindir; öğrencilik sıfatı kazanılmadan önceki eylemler ve bunlara ilişkin kesinleşen mahkûmiyet kararları için disiplin cezası öngörülmemiştir. Karar işlem tarihinde yürürlükte olan önceki metne dayanmakla birlikte, disiplin yetkisinin öğrencilik sıfatına bağlı olduğu yaklaşımını ortaya koymaktadır.
Görevli Mahkeme, Tek Hâkim Kuralı ve Sınav Notuna İtiraz
Öğrenci disiplin cezaları ile sınav ve not işlemlerine karşı açılacak davalarda görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme, işlemi tesis eden yükseköğretim kurumunun bulunduğu yerdedir; Antalya'daki bir üniversitenin işlemi Antalya İdare Mahkemelerinde görülür. 31.07.2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanun'la 2576 sayılı Kanun'un 7. maddesinde yapılan değişiklik bu alanda doğrudan sonuç doğurur. Değişiklikle, tutara bakılmaksızın tek hâkime verilen davalar arasına öğrenci disiplin cezaları ile sınıf geçme, not tespiti, yurt, kredi ve burs işlemleri de alınmıştır. Ancak uzaklaştırma ve ilişik kesme sonucu doğuran disiplin cezaları bu kapsamın dışındadır. Düzenleme, 7589 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yalnızca yürürlükten sonra açılan davalarda uygulanır.
On Beş Günlük İtiraz, Altmış Günlük Dava ve Merkezî Sınavlarda On Gün
2547 sayılı Kanun'un 54. maddesinin onuncu fıkrası uyarınca disiplin amirleri ve kurullarınca verilen cezalara karşı on beş gün içinde üniversite yönetim kuruluna itiraz edilebilir. Yönetim kurulu on beş gün içinde itirazı kabul veya reddeder; kabul hâlinde yetkili amir veya kurul otuz gün içinde karar verir. Aynı fıkra, itiraz hakkı kullanılmadan da idari yargı yoluna başvurulabileceğini belirtir. İdari yargıda genel dava açma süresi altmış gündür. Merkezî sınavlarda ise çok kısa bir özel usul geçerlidir. 2577 sayılı Kanun'un 20/B maddesi; Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar, bunlara ilişkin iş ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalarda dava açma süresini on gün olarak belirler. Bu usulde 11. madde uygulanmaz, savunma süresi üç gündür, yürütmenin durdurulması talebine ilişkin kararlara itiraz edilemez ve dava en geç on beş günde karara bağlanır. Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca verilen kararlar, sınava katılan kişilerin lehine sonuç doğuracak şekilde uygulanır.
Öğrenci Dosyalarında Soruşturma Usulünün Denetimi
Öğrenci disiplin dosyalarında iptal sebepleri çoğunlukla usulde toplanır. Savunma davetinin yedi günlük süreye uyup uymadığı, isnat edilen eylemin açıkça bildirilip bildirilmediği, soruşturmanın süre kurallarına uygun yürütülüp yürütülmediği ve cezayı veren merciin yetkili olup olmadığı ayrı ayrı denetlenir. Merkezî sınav uyuşmazlıklarında ise on günlük dava süresi nedeniyle sonucun açıklandığı tarihin doğru saptanması belirleyicidir.
Sık sorulan sorular
Üniversite öğrencisi hakkında disiplin soruşturması açıldığında savunma süresi kaç gündür?
2547 sayılı Kanun'un 54. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca öğrenciye isnat edilen suç, savunmasını yapacağı tarihten en az yedi gün önce yazılı olarak bildirilmelidir. Usulüne uygun savunma hakkı tanınmadan ceza verilemez.
Öğrenci disiplin soruşturması ne kadar sürede tamamlanmalı ve ceza zamanaşımı nedir?
Soruşturmaya olay öğrenilince derhâl başlanır ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır. Ceza verme zamanaşımı ise eylemin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıldır; cezanın mahkemece iptali hâlinde üç ay içinde yeniden ceza tesis edilebilir.
Üniversite disiplin cezasına karşı rektörlüğe veya kurula itiraz süresi kaç gündür?
Disiplin amirleri ve kurullarınca verilen cezalara karşı kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde üniversite yönetim kuruluna itiraz edilebilir. Yönetim kurulu on beş gün içinde karar verir; ancak itiraz edilmeden de doğrudan dava açılabilir.
Öğrenci disiplin cezası veya sınav notunun iptali davası hangi mahkemede açılır?
Öğrenci disiplin cezaları ile sınav ve not işlemlerine karşı açılacak iptal davalarında idare mahkemesi görevlidir. Yetkili mahkeme işlemi tesis eden üniversitenin veya yükseköğretim kurumunun bulunduğu yer idare mahkemesidir.
ÖSYM veya MEB merkezî sınavlarına karşı dava açma süresi kaç gündür?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/B maddesi uyarınca MEB ve ÖSYM tarafından yapılan merkezî sınavlar ve sonuçları hakkındaki davalar on gün içinde açılmalıdır. Bu davalarda idarenin savunma süresi üç gün olup dava en geç on beş günde karara bağlanır.
Öğrenci not ve disiplin davalarında mahkeme tek hâkimle mi toplanır?
7589 sayılı Kanun ile 2576 sayılı Kanun'un 7. maddesinde yapılan değişiklik uyarınca sınıf geçme, not tespiti ve kınama gibi cezalar tek hâkimle karara bağlanır. Ancak uzaklaştırma ve yükseköğretim kurumundan çıkarma sonucu doğuran disiplin cezaları kurul halinde görülür.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.