SPK'ya başvuru neden yapılır, ne işe yaramaz?
Fon zararı yaşayan yatırımcıların ilk sorusu çoğu zaman şudur: önce SPK'ya mı şikâyet edeyim? SPK, sermaye piyasasını düzenleyen ve denetleyen kamu kurumudur. Görev ve yetkileri 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 128. maddesinde sayılır. Kurul bu yetkilerini düzenleyici işlemler tesis ederek ve özel nitelikli kararlar alarak kullanır. Yani SPK'ya yapılan başvuru, kurumun mevzuata aykırılık olup olmadığını incelemesi için bir ihbar niteliğindedir.
SPK'nın kendi şikâyet sayfasındaki açıklamaya göre Kurul bu başvurularda mevzuata uygunluk incelemesi yapar. Zarar, ziyan ve tazmin taleplerine ise Kurul karar vermez. Bu talepler için mahkeme, hakem heyeti ya da başka yollar gerekir. Dolayısıyla SPK'ya şikâyet, paranızı geri almanın yolu değil, denetim ve cezai süreçlerin tetiklenmesine katkı sağlayan bir başvurudur. Diğer yollarla birlikte ve onların yerine geçmeden kullanılır.
SPK'ya hangi yollarla başvurulur?
SPK'nın internet sitesindeki şikâyet başvurusu sayfasına göre, bilgi edinme, şikâyet ve ihbar başvuruları 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu ile 3071 sayılı Dilekçe Hakkı Kanunu kapsamında yapılabilir. Sitede bilgi edinme sayfası, e-Başvuru sistemi ve e-Devlet üzerinden sunulan hizmetler ayrıca listelenir. Yazılı başvuru için merkez adresi Ankara'dadır (Mustafa Kemal Mahallesi, Dumlupınar Bulvarı No:156, Çankaya) ve İstanbul'da bir temsilcilik bulunur. Kurumun kayıtlı elektronik posta (KEP) adresi de sitede yayımlanmıştır.
Bu yolların hangisinin sizin durumunuz için en uygun olduğunu ve sitede güncel olarak hangi başvuru formlarının bulunduğunu SPK'nın kendi sayfasından kontrol etmeniz gerekir. Yollar ve sistemler zamanla değişebilir. Başvurunun yapıldığını ispatlamak için sistem çıktısını, KEP iletisini ya da postane makbuzunu saklayın. Kimlik ve hesap bilgileriniz gibi kişisel verilerinizi yalnızca resmî kanallarda paylaşın; sosyal medya mesajlarıyla yapılan sözde başvurulara itibar etmeyin.
Başvuruda neler yazılır, hangi belgeler eklenir?
SPK, başvuruda bulunacaklar için şu bilgilerin varsa belgelerle birlikte verilmesini önerir: mevzuata aykırı olduğunu düşündüğünüz işlemin tarihi, işlemin ilgili olduğu sermaye piyasası aracı ile yatırım kuruluşu ve ihlal edildiğini düşündüğünüz hak ya da menfaat. Fon yatırımcısı için bunlar somutta fonun kodu, portföy yönetim şirketi, işlem tarihleri ve talimatlarınız olur.
Ek olarak hesap ekstreleri, TEFAS veya aracı kurum alım-satım bildirimleri, fon katılma payı sayınızı gösteren belgeler, bilgilendirme ve satış sırasında yapılan yazışmalar ve varsa banka ya da aracı kurumla yaptığınız başvuru ve cevaplar eklenebilir. Dilekçeyi olgu anlatımıyla yazın, kimseyi suçlayıcı kesin ifadelerden kaçının; yaşadığınız olayı tarih sırasıyla anlatın ve neyin incelenmesini istediğinizi belirtin. Örnek dilekçe düzeni için sitedeki başvuru dilekçesi makalesine bakabilirsiniz.
SPKn m.115: Kurulun başvurusu ceza soruşturmasında neden önemli?
6362 sayılı Kanun'un 115. maddesine göre, Kanunda tanımlanan veya atıfta bulunulan suçlardan dolayı soruşturma yapılması, Kurulun Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunmasına bağlıdır. Bu başvuru muhakeme şartı niteliğindedir. Piyasa dolandırıcılığı (m.107) ve güveni kötüye kullanma (m.110) gibi Kanundaki suçlar için bu hüküm önem taşır: bu suçlarla ilgili süreç Kurulun yazılı başvurusu olmadan soruşturmaya dönüşmez.
Başvuru üzerine kamu davası açılırsa iddianamenin kabulüyle birlikte bir örneği Kurula tebliğ edilir ve Kurul katılan sıfatını kazanır. Soruşturmada Cumhuriyet savcısı Kurul meslek personelinden yararlanabilir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse Kurul bu karara itiraz etme yetkisine sahiptir. Bu nedenle yatırımcı olarak ceza şikâyeti yaparken SPK'ya da bilgi vermek, dosyanın Kurul tarafından değerlendirilmesine katkı sağlar. Suçlamaların doğruluğunu ancak yargılama ortaya koyar; kimse mahkûmiyetten önce suçlu sayılamaz.
Borsa İstanbul ve TSPB hakem heyeti ne zaman devreye girer?
SPK'nın şikâyet sayfasına göre borsada işlem gören araçlara ilişkin emir, eşleştirme ve takas ile saklama yükümlülüklerinden doğan uyuşmazlıklarda Borsa İstanbul A.Ş.'ye uyuşmazlık başvurusu yapılabilir. Borsa dışı uyuşmazlıklarda ise zarar, ziyan ve tazmin talepleri Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği (TSPB) bünyesindeki Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti'ne iletilebilir. Bu yollar SPK başvurusundan ayrı ve bağımsızdır.
Fon zararında hangi yolun uygun olduğu, uyuşmazlığın kiminle ve hangi işlemle ilgili olduğuna göre değişir. Örneğin bankadan fon satın alan tüketici bakımından tüketici hakem heyeti yolu, portföy yönetim şirketi bakımından mahkeme yolu gündeme gelebilir. Yolların karşılaştırması için sitedeki yol seçimi makalesine bakabilirsiniz. Başvuru yaparken görev ve yetki kuralları ile parasal sınırlar yürürlükteki mevzuata göre belirlendiğinden, başvurudan önce güncel kuralları kontrol etmek gerekir.
SPK başvurusundan sonra ne olur, süreler işler mi?
SPK başvurusu bir dava değildir; Kurulun başvuruyu nasıl değerlendireceği ve ne kadar sürede cevap vereceği başvurunun niteliğine göre değişir. Bilgi edinme başvuruları için ayrı bir kanuni cevap süresi vardır, ancak şikâyet ve ihbarlarda inceleme süresi önceden belli olmayabilir. Kurul inceleme sonucunu her zaman başvurana ayrıntılı olarak bildirmeyebilir; bu durum soruşturma gizliliği ve meslek sırrı kurallarıyla ilgili olabilir.
Asıl önemli nokta şudur: SPK'ya başvurmuş olmak haksız fiil tazminatı, sözleşmeden doğan alacak ya da idari yargı davası gibi hak arama yollarının sürelerini durdurmaz. Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler başvurudan bağımsız işler. Haksız fiilde iki yıllık ve on yıllık sürelerin (TBK m.72) ve diğer yolların süreleri için sitedeki zamanaşımı makalesine bakın. Başvuru tarihini ve verilen cevapları not edin; ancak sürelerinizi yalnızca bu cevaba bağlamayın.
Sık sorulan sorular
SPK'ya şikâyet ettiğimde param geri gelir mi?
Hayır. SPK'nın kendi açıklamasına göre Kurul mevzuata uygunluk incelemesi yapar ve zarar tazminine karar vermez. Tazmin talepleri için mahkeme, hakem heyeti ya da dosyanın niteliğine göre başka yollar gerekir.
SPK'ya başvuru için avukat şart mı?
Başvuru için avukat zorunluluğu yoktur; kişi kendi adına dilekçe verebilir. Ancak ceza ve tazminat süreçlerini birlikte yürütmek, delilleri düzenlemek ve süreleri takip etmek için hukuki destek almak faydalı olabilir.
SPK şikâyeti ceza davası açılması için yeterli mi?
Hayır. Kanunda tanımlanan suçlarda soruşturma Kurulun yazılı başvurusuna bağlıdır (SPKn m.115), ancak başvuru yapılması soruşturma açılacağı ya da dava açılacağı anlamına gelmez. Bunu savcılık ve mahkeme değerlendirir.
SPK'ya şikâyet zamanaşımını durdurur mu?
Hayır. SPK'ya başvuru, dava açma ve zamanaşımı sürelerini kendiliğinden durdurmaz. Her hak arama yolunun süresi ayrıca izlenmelidir.
Aracı kuruma veya bankaya önce başvurmam gerekir mi?
SPK'nın şikâyet sayfasında kuruluşa önce başvuru zorunluluğu belirtilmemiştir. Yine de banka ya da kuruluşa yazılı başvuru yapıp cevabı saklamak ispat açısından faydalıdır.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.